E-Spor Hukuku Nedir?
Teknolojinin hızla ilerlemesiyle birlikte spor kavramı da evrim geçirmiş ve e-spor olarak adlandırılan yeni bir alan ortaya çıkmıştır. E-spor, çevrimiçi veya çevrimdışı ortamlarda elektronik cihazlar aracılığıyla bireysel veya takım halinde katılım gösterilen her türlü rekabetçi aktiviteyi ifade eder. [2] Dünya genelinde büyük bir ilgi gören ve hızla büyüyen bu sektör, e-spor hukuku adı altında yeni bir hukuk dalının doğmasına sebep olmuştur. E-spor hukuku, e-spor faaliyetlerinin belirli kurallar çerçevesinde yürütülmesini ve bu alandaki tüm paydaşların ilişkilerini düzenlemeyi amaçlayan genç ve karma bir hukuk dalıdır. [2] Tarihsel gelişimi açısından bakıldığında ise E-spor 1990 yılının sonlarında ortaya çıkmıştır. İlk hukuki alt yapı 2000 yılında Güney Kore’de oluşturulmaya başlanmıştır. E-sporu hukuki mevzuatına sokan ilk ülke ise Fransa’dır. Fransa 2016 tarihinde yaptığı meclis düzenlemesi ile e-spora yasal bir zemin oluşturmuştur. Ülkemize bakacak olursak 2011 yılında Türkiye Dijital Oyunlar Federasyonu kurulmuştur ancak 2013 yılında bu federasyon ortadan kaldırılarak Gelişmekte Olan Sporlar Federasyonu’na bağlanmıştır. Sonraki yıllarda ise E-spor için 24.04.2018 tarihli ve 277144 sayılı Bakanlık Oluru ile Türkiye E-Spor Federasyonu (“TESFED”) kurulmuştur. Ülkemizde birçok spor kulübümüzde bünyesinde E-spor faaliyetlerine yer vermeye başlamıştır.
E-spor hukuku, salt spor hukuku ile sınırlı kalmayıp birçok farklı hukuk dalıyla etkileşim halindedir. Özellikle sözleşmeler hukuku, e-sporcu sözleşmeleri ve sponsorluk anlaşmaları gibi konularda önem taşırken fikri mülkiyet hukuku oyun içi haklar, oyuncu adları ve yayın hakları gibi alanları düzenler. [5] Ayrıca, e-sporda şike, teşvik primi gibi cezai fiillerin ortaya çıkma olasılığı ceza hukukunun konusunu oluşturabilir. Yayınların internet üzerinden yapılması ise bilişim hukuku ile e-spor hukukunu ilişkilendirir. [4]
E-spor hukukunun temelini oluşturan konulardan biri e-sporcu sözleşmeleridir. [2] Profesyonel e-sporcuların bir kulüp veya organizasyon bünyesinde müsabakalara katılması, bu sözleşmelerin yapılmasını gerektirmektedir. Ancak, diğer spor branşlarının aksine e-sporda henüz standart bir sporcu sözleşmesi bulunmamaktadır. Bu durum, sözleşmelerin içeriği ve tarafların hak ve yükümlülükleri konusunda belirsizliklere yol açabilmektedir. Bu nedenle, Türkiye Espor Federasyonu (TESFED) tarafından e-sporcu sözleşmelerine ilişkin düzenlemeler yapılması otoritelerce önemli bir ihtiyaç olarak görülmektedir. Mevcut durumda e-sporcu sözleşmelerinde ücret, ödeme koşulları, sözleşme süresi, transfer şartları, fesih koşulları ve cezai şartlar gibi unsurların açıkça belirtilmesi gerekmektedir. [2]
TESFED Nedir?
Türkiye Espor Federasyonu (TESFED), Türkiye’de e-sporun gelişimi için kilit bir role sahiptir. TESFED, 2018 yılında Gençlik ve Spor Bakanlığı bünyesinde kurulmuş bir kurumdur. Amacı, Türkiye’de oyun sektörünün kademeli olarak geliştirilmesidir. TESFED kurulmadan önce e-spor faaliyetleri, Gelişmekte Olan Spor Branşları Federasyonu bünyesinde temsil edilmekteydi. [3]
TESFED’in hukuki statüsü, Gençlik ve Spor Bakanlığı Spor Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ne (SHGM) bağlı bir federasyondur. Bu durum, TESFED’in mali ve idari açıdan Bakanlığa bağlı olduğu anlamına gelmektedir. Bağlı federasyon olmanın mali avantajları bulunsa da, e-spor ekosisteminin hızlı büyümesi ve dinamik yapısı göz önüne alındığında, TESFED’in bağımsız bir spor federasyonu statüsü kazanması e-sporun gelişimi açısından büyük önem taşımaktadır. Bağımsız bir statü, TESFED’in marka değerini artıracak, sponsorluk ilişkilerini güçlendirecek ve olası ihtilafların çözümünde daha tarafsız bir otorite olmasını sağlayacaktır. Ayrıca, gerekli yasal düzenlemeleri ve talimatları daha hızlı bir şekilde hayata geçirme imkanı sunacaktır.
Türkiye Espor Federasyonu Ana Statüsü’ne göre;
Federasyonun kapsamı; spor kulüpleri, spor anonim şirketleri, sporcular, antrenörler, hakemler, menajerler, gözlemciler, yöneticiler, temsilciler ve diğer spor elemanları ile bunların yurt içi ve yurt dışı tüm faaliyetlerini kapsar. Ana Statü’nün dayanağı, 7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu ve Spor Federasyonları Yönetmeliği’dir. Federasyonun temel amacı, teşkilatını, genel kurul ile yönetim, denetim ve disiplin kurullarının oluşumunu, görev, yetki ve sorumluluklarını düzenlemektir. [1]
TESFED’in görev ve yetkileri oldukça geniştir. Bunlar arasında e-spor dalı ile ilgili faaliyetleri ulusal ve uluslararası kurallara göre yürütmek, gelişmesini ve yaygınlaşmasını sağlamak, müsabakalar düzenlemek, yüksek performanslı sporcu yetiştirmek için çalışmalar yapmak, talimatlar hazırlamak ve uygulamak, spor kulüpleri ve spor anonim şirketlerinin tescil işlemlerini yürütmek, uluslararası müsabakalara katılacak milli takımları seçmek ve Tahkim Kurulu kararlarını uygulamak sayılabilir. [1]
Federasyonun en üst karar organı Genel Kurul’dur. Genel Kurul, federasyon başkanını, yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyelerini seçer, bütçeyi onaylar, ana statü değişikliklerini görüşür ve karara bağlar. Genel kurul delegeleri arasında spor kulüplerinin ve spor anonim şirketlerinin temsilcileri, Bakanlık delegeleri, Türkiye Amatör Spor Kulüpleri Konfederasyonu tarafından belirlenen delegeler, uluslararası spor federasyonlarında görev yapmış kişiler, milli sporcular, uluslararası hakemler ve milli takım teknik direktörleri yer alır.
Federasyonun yönetim kurulu, federasyon başkanının başkanlığında on bir asıl ve on bir yedek üyeden oluşur. Yönetim kurulu, federasyonun faaliyetlerini yürütmekle görevlidir. Spor kulüplerinin tescil işlemlerini yapmak, müsabakalar düzenlemek, talimatlar hazırlamak, bütçeyi hazırlamak ve harcamaları yapmak yönetim kurulunun temel görevlerindendir. Denetim kurulu, federasyonun mali işlemlerini genel kurul adına denetler. Bakanlık tarafından görevlendirilen üç ve genel kurul tarafından seçilen iki üyeden oluşur. Disiplin kurulu, federasyonun faaliyetlerinden doğan disiplin ihlallerine ilişkin kararlar alır. Federasyon başkanı, federasyonu temsil etmek, yönetim kuruluna başkanlık etmek ve federasyon faaliyetlerini ilgili mevzuata göre yürütmekle görevlidir. İl temsilcileri, federasyon başkanının teklifi ve Bakanlık onayı ile illerde görevlendirilir ve federasyonun il müdürlükleri ile koordinasyonunu sağlar. Görev ve yetkileri talimatlarla belirlenir. İhtiyaç duyulan diğer kurullar yönetim kurulu tarafından oluşturulabilir ve bu kurulların çalışma usul ve esasları talimatlarla belirlenir.
E-Sporun Hukuki Boyutu
E-spor hukuku, fikri mülkiyet hakları, doping kontrolü ve cezai sorumluluk gibi alanlarda da önemli düzenlemeler içermektedir. E-sporda fikri mülkiyet konusu önemli bir yer tutmaktadır. Oyuncunun oyunla ilgili kendine has kullandığı birtakım terimler, oyuncunun adı, oyunlara dair kayıtlar, önceden üretilmiş içerikler ve bunların sosyal mecralarda paylaşımı gibi birtakım hususlarda birçok hukuki ihtilafın çıktığı görülmektedir. Oyuncu ile şirket ve veya kulüp arasında imzalanan sözleşmede söz konusu fikri mülkiyet hususlarıyla ilgili açıklayıcı, net maddelere yer verilmesi önemlidir. [5] Doping, bilişsel ve algısal uyanıklığı üst noktaya çıkaran refleksleri arttıran maddeler olarak bilinmektedir. Bu maddelerin sporcularca kullanımının önüne geçilmesi için tıpkı klasik spor müsabakalarında olduğu gibi öncesinde kan testine tabii tutulması otoritelerce öngörülmektedir. E-sporun yaygınlaşması ve bu sektöre yapılan yatırımların artması ile birlikte e-sporcuların bireysel ve/veya kulüp bazında teşvik, rüşvet, şike iddiaları da gündeme gelebilecektir. Yine aynı şekilde oyun içi hileler, bot oyuncu ve birtakım kodların kullanılması ile e-spor içine yasal olmayan uygulamalar girebilecektir. Ayrıca bahis, kumar ve şans oyunlarına ilişkin şimdiden yapılacak düzenlemeler ile bu problemlerin doğmadan önlenmesi mümkün gözükmektedir. E-sporcu ve E-spor takımlarına ait marka ve telif haklarının, hukuki olarak sağlam temeller üzerinde oluşturulması ve korunması için marka tescili işlemlerinin yapılması sağlanır. Bu işlemler, markaların ve telif haklarının yasal olarak korunmasını temin eder. E-sporcu ve E-spor takımlarının sahip olduğu fikri ve sınai haklara ilişkin marka vb. haklarının ihlali sonucu oluşan maddi ve manevi tazminat davalarının yürütülmesi sağlanır. Bu hizmet, hak ihlallerine karşı etkin bir hukuki mücadele sağlamaktadır. Oyun içi hileler, şike ve yasadışı bahis gibi konuların önlenmesi için de uygun hukuki çerçeveler oluşturulması gerekmektedir.
Yayın haklarının düzenlenmesi de e-spor hukukunun önemli bir parçasıdır. Bu konuda Türkiye Espor Federasyonu Ana Statüsünde Yayınların düzenlenmesi başlıklı madde 46’da geçen;
“Spor federasyonunun faaliyetleri kapsamında Türkiye Cumhuriyeti sınırları içindeki spor dalına ilişkin tüm yarışların televizyon, radyo, internet ve her türlü teknik cihaz veya benzeri araçlarla yayınlanmasına, iletilmesine, yayınların düzenlenmesine ve programlanmasına münhasıran yönetim kurulu yetkilidir.” Hükmü de önemli bir husustur.
Sonuç
Sonuç olarak, e-sporun giderek büyüyen dünyasında, bu alandaki hukuki düzenlemeler büyük bir önem taşımaktadır. E-spor hukuku, oyuncuların, kulüplerin, organizasyonların ve diğer paydaşların haklarını korumayı ve e-sporun adil ve şeffaf bir şekilde gelişmesini sağlamayı hedefler. Zannımızca Türkiye Espor Federasyonu’nun yapısı ve gelecekte yapacağı düzenlemeler, Türk e-spor ekosisteminin sürdürülebilir büyümesi için kritik bir rol oynayacaktır.
Kaynakça
[1] Türkiye Espor Federasyonu Ana Statüsü – https://tesfed.org.tr/uploads/embeddedMedias/85180turkiyeesporfederasyonuanastatutaslagi2709pdf-66fa9ba1a8bf1.pdf
[2] DOĞU, Hakkı Mert, E- Spor ve E-Spor Hukuku’nda Sporcu Sözleşmeleri, Ankara Üni. Hukuk Fak. Dergisi, 69 (2) 2020: 443-453.
[3] https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrkiye_Espor_Federasyonu
[4] https://www.hukukvebilisimdergisi.com/e-spor-hukuku-ve-diger-hukuk-dallari-iliskisi/
[5]https://www.kadirsenyuva.av.tr/e-spor-hukuku/
