Anonim Şirket (A.Ş.) Tanımı ve Unsurları
Anonim şirket, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumlu bulunan ve pay sahiplerinin sadece taahhüt etmiş oldukları sermaye payları ile şirkete karşı sorumlu olduğu şirket türüdür. (TTK. m. 329)
Anonim ortaklık bir tüzel kişiliktir. Tüzel kişi olarak organlara sahiptir. Ortakların malvarlığından bağımsız kendi malvarlığı bulunmaktadır. Kendi borçlarından bizzat kendi malvarlığıyla sorumludur. Belirtmek gerekir ki anonim ortaklık ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır.
TTK. 329 hükmü uyarınca, anonim ortaklık tanımında yer alan unsurlar; sermaye, şirketin malvarlığı ile sorumluluğu ve ortakların sınırlı ve şirkete karşı sorumluluğu şeklindedir.
Sermaye Unsuru: Anonim ortaklıkta sermaye, şirketin kuruluşu sırasında belirlenen ve ana sözleşmede gösterilen ekonomik bir değerdir. Yeni Türk Ticaret Kanunu ile eski kanundaki “esas sermaye” terimi yerine genel bir “sermaye” kavramı benimsenmiştir. Sermaye kavramının temel özellikleri ise şunlardır:
- Nakit ile İfade Edilmesi: Ekonomik değer taşıyan her şey kural olarak sermaye olarak konulabilse de (para, mal, hak, alacak vb.), getirilen sermaye payının mutlaka Türk lirası olarak ifade edilmesi gerekir. TTK. m. 332/1’de esas sermayenin en az iki yüz elli bin Türk lirasından, kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş halka açık olmayan anonim ortaklıklarda ise başlangıç sermayesinin en az beş yüz bin Türk lirasından aşağı olamayacağı öngörülmüştür (özel kanunlardaki istisnalar saklıdır).
- Tamamen Taahhüt Edilmiş Olması: Sermayenin, ortaklığın kuruluşu veya sermaye artırımı sırasında tamamen taahhüt edilmiş ve nakit olarak öngörülen kısımlarının kanuna uygun şekilde ödenmiş olması gerekir.
- Önceden Belirlenmiş ve Sabit Olması: Ana sözleşmede gösterilen sabit bir rakamdır. Bu sabitlik, esas sermaye sisteminde alacaklıları ve ortakları korumak amacıyla ana sözleşme değişikliği usulüne bağlıyken; kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kurulunun, belirlenen üst limite kadar ana sözleşme değiştirmeksizin sermaye artırabilmesine imkan tanır.
- Paylara Bölünmüş Olması: Sermaye, belirli nominal değerlere sahip paylara (hisselere) bölünmüştür.
Malvarlığı ile Sorumluluk: Anonim ortaklık da her gerçek ve tüzel kişi gibi borçlarından dolayı alacaklılarına karşı malvarlığıyla sorumludur. Malvarlığı, ortaklığın tüzel kişi olarak belirli bir andaki aktif ve pasiflerinin, yani sahip olduğu mevcutların, haklarının, alacaklarının, borçlarının ve yedeklerinin toplamını ifade eder. Esas veya çıkarılmış sermaye sabit bir rakam iken malvarlığı sabit değildir. Hem değeri hem de içeriği ortaklığın faaliyetlerine bağlı olarak sürekli değişir. Faaliyete geçmemiş, yeni kurulmuş bir anonim ortaklıkta esas veya çıkarılmış sermayenin malvarlığına eşit olduğu teorik olarak kabul edilebilir. Ortaklık faaliyete başladıktan sonra ise kâr veya zarar durumuna göre malvarlığı sermayenin üzerine çıkabilir ya da altına düşebilir. Bu fark, ortaklığın ihraç edeceği pay senetlerine de yansır ve payın itibari değeri ile gerçek satış değeri arasında ayrılık doğmasına yol açar. Ortakların sorumluluğu sınırlı olduğundan alacaklıların tek güvencesi ortaklık malvarlığıdır. Bu nedenle kanun koyucu, malvarlığı değerinin esas veya çıkarılmış sermaye rakamının altına düşmemesini, ortakların sermaye taahhütlerini şirkete gerçek değeriyle yerine getirmelerini ve sermayenin ortaklara iade edilmemesini sağlamak üzere çeşitli önlemler öngörmüştür.
Ortakların Sınırlı Sorumluluğu: Anonim şirkette ortağın sorumluluğu, şirkete taahhüt ettiği sermaye payını ödemekle sınırlıdır (TTK m. 329). Şirketin borçlarından dolayı alacaklılara karşı yalnızca şirket malvarlığı sorumludur. Alacaklılar şirketin borcu için ortakların şahsi malvarlığına doğrudan başvuramaz. Ortak, taahhüt ettiği payın bedelini şirkete ödedikten sonra, şirket zarar etse veya iflas etse bile ayrıca bir ödeme yapmakla yükümlü tutulamaz. Bu nedenle sınırlı sorumluluk, ortağın riskini üstlendiği sermaye ile sınırlar; alacaklıların güvencesi de ortakların şahsi malvarlığı değil, şirket malvarlığı olur. Kanunun sermayenin korunmasına ilişkin önlemleri de bu yüzden vardır.
Limited Şirket (Ltd.Şti.) Tanım ve Unsurları
Limited şirket, Türk Ticaret Kanunu’nun 573. maddesinde düzenlenmiş olup, bir veya daha çok gerçek veya tüzel kişi tarafından bir ticaret unvanı altında kurulan; esas sermayesi belirli olan ve bu sermayesi esas sermaye paylarının toplamından oluşan bir sermaye şirketidir.
Kişi Unsuru ve Ortak Sayısı: Limited şirket, en az 1 (tek ortaklı) ve en fazla 50 gerçek veya tüzel kişi ortak tarafından kurulabilir. Şirket, doğrudan tek ortakla kurulabileceği gibi, sonradan tüm payların tek bir kişide toplanması veya birleşmesiyle de tek ortaklı limited şirkete dönüşebilir.
Ticaret Unvanı Unsuru: Limited şirket tüzel kişi tacir niteliğine sahip olduğundan, bir ticaret unvanı seçmek ve kullanmak zorundadır. Unvanda şirket işletme konusunun gösterilmesi ve şirket türünü açıkça belirten “Limited Şirket” ibaresinin (veya kısaltmasının) yer alması kanuni bir zorunluluktur.
Esas Sermaye ve Pay Unsuru: Limited şirketin esas sermayesi önceden belirli olup şirket sözleşmesinde gösterilir. Kanunen belirlenmiş olan asgari esas sermaye tutarı 50.000 TL’dir. Şirkete nakit veya ayni sermaye getirilebilir. Buna karşılık kişisel emek, hizmet edimleri, ticari itibar ve vadesi gelmemiş alacaklar limited şirkete sermaye olarak konulamaz.
Tüzel Kişilik ve Sınırlı Sorumluluk Unsuru: Limited şirket, ortaklarından bağımsız ayrı bir tüzel kişiliğe sahiptir ve ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır. Şirket, borç ve yükümlülüklerinden dolayı yalnız kendi malvarlığıyla sorumludur. Ortakların şirket borçlarından dolayı üçüncü kişilere karşı doğrudan bir şahsi sorumluluğu bulunmaz. Ortakların asli yükümlülüğü taahhüt ettikleri esas sermaye paylarını ödemektir; bunun yanı sıra şirket sözleşmesinde öngörülmüşse ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri de üstlenilebilir. Şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen amme alacaklarından (vergi, resim, harç vb.) ortaklar, sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya ve ikinci derecede sorumlu olurlar.
Ekonomik Amaç ve Konu Unsuru: Limited şirket, kanunen yasak olmayan her türlü ekonomik amaç ve konu için kurulabilir. Faaliyet konusunun mutlaka bir ticari işletme işletmek olması şart değildir. Ancak mevzuat gereği sadece anonim şirket şeklinde kurulması zorunlu tutulan faaliyet alanlarında (örneğin bankacılık, sigortacılık, finansal kiralama, faktöring vb.) limited şirket kurulamaz.
Anonim Şirketlerde Yönetim, Temsil ve Organ Yapıları
Anonim Şirket (A.Ş.), tüzel kişilik faaliyetlerini kanunen belirlenmiş zorunlu iç organları olan “Genel Kurul” (karar organı) ve “Yönetim Kurulu” (idare ve temsil organı) aracılığıyla yürütür. Organlar arasında hiyerarşik bir ast-üst ilişkisi bulunmayıp işlev ayrılığı ilkesi geçerlidir. Denetçiler ise şirket içi organ niteliği taşımayıp dış bağımsız denetim sistemine tabidir. Genel kurul; esas sözleşmenin değiştirilmesi, yönetim kurulu üyelerinin seçilmesi, azli ve ibraları, finansal tabloların onaylanması ve kâr payı dağıtımı gibi devredilemez kanuni yetkileri haizdir. Kararlar, kanunda ağırlaştırılmış nitelikli nisap öngörülmeyen hallerde kural olarak esas sermayenin en az dörtte birinin katılımı ve hazır bulunan oyların çoğunluğuyla alınır.
Yönetim kurulu, en çok 3 yıl için seçilen tam ehliyetli gerçek kişilerden veya temsilcisi tescil olunan tüzel kişilerden oluşur. Şirketin üst düzey yönetimi, teşkilat yapısının kurulması ve finansal planlama yönetim kurulunun devredilemez görevlerindendir. Şirketi dış ilişkide bağlayan temsil yetkisinde kural olarak çift imza ilkesi uygulanır. Esas sözleşmede yetki bulunması kaydıyla düzenlenecek bir iç yönerge ile yönetim ve temsil yetkisi murahhas üye veya müdürlere devredilebilir; ancak en az bir yönetim kurulu üyesinin temsil yetkisini koruması şarttır. Görev ve yükümlülüklerin kusurlu ihlali halinde yöneticiler doğan zararlardan sorumlu olup çok üyeli kurullarda şahsi kusur derecesine göre farklılaştırılmış teselsül esası uygulanır.
Limited Şirketlerde Yönetim, Temsil ve Organ Yapıları
Limited Şirket (L.Ş.), tüzel kişilik faaliyetlerini kanunen belirlenmiş zorunlu organları olan “Genel Kurul” (karar organı) ve “Müdürler” (idare ve temsil organı) aracılığıyla yürütür. Organlar arasında hiyerarşik bir ast-üst ilişkisi bulunmayıp işlev ayrılığı ilkesi ve emredici yetki paylaşımı geçerlidir. Genel kurul; şirket sözleşmesinin değiştirilmesi, müdürlerin atanması, görevden alınması ve ibraları, kâr payının belirlenmesi, esas sermaye paylarının devrine onay verilmesi ile fesihe karar verilmesi gibi devredilemez kanuni yetkileri haizdir. Kararlar fiziki veya elektronik toplantılarda alınabileceği gibi, herhangi bir ortak sözlü görüşme istemedikçe sirküler yoluyla (yazılı onay toplanarak) da alınabilir. Tek ortaklı limited şirketlerde ise tek ortağın genel kurul sıfatıyla alacağı kararların geçerliliği yazılı olmalarına bağlıdır.
Müdürler, ortaklar arasından seçilebileceği gibi üçüncü kişilerden de atanabilir; ancak en az bir ortağın yönetim hakkına ve temsil yetkisine sahip olması kanuni zorunluluktur. Tüzel kişilerin müdür seçilmesi durumunda, tüzel kişi adına hareket edecek tam ehliyetli tek bir gerçek kişi tescil olunur. Şirketin üst düzey yönetimi, organizasyon yapısının kurulması, finansal planlama ve borca batıklık durumunun mahkemeye bildirimi müdürlerin devredilemez görevlerindendir. Temsil yetkisinde aksi sözleşmede öngörülmemişse çift imza ilkesi geçerlidir. Anonim şirketlerden farklı olarak limited şirketlerde ticari temsilci atama yetkisi kural olarak genel kurula ait olup, bu yetki ancak şirket sözleşmesinde açık hüküm bulunması halinde müdürlere devredilebilir. Görev ve yükümlülüklerin kusurlu ihlali halinde yöneticiler doğan zararlardan sorumlu olup çok üyeli yapılarda şahsi kusur derecesine göre farklılaştırılmış teselsül esası uygulanır
Anonim Şirket ve Limited Şirket Arasındaki Önemli Farklar
Anonim şirketlerde,
-Esas sermaye sisteminde asgari 250.000 TL,
-Kayıtlı sermaye sisteminde 500.000 TL (TTK m. 332) tutar öngörülmüştür. Nakdi sermayenin asgari %25’i tescilden önce, geriye kalanı 24 ay içinde ödenmelidir (TTK m. 344/1)
Limited şirketlerde ise,
– Asgari sermaye tutarı 50.000 TL öngörülmüştür. Nakdi sermaye borcunun en az %25’inin tescilden önce ödenmesi şartı limited şirketler bakımından uygulanmaz. Nakdi sermayenin tamamı tescilden itibaren 24 ay içinde ödenebilir (TTK m. 585/1)
Anonim şirketlerde payın itibari değeri en az 1 kuruş olabilirken limited şirketlerde esas sermaye payının itibari değeri en az 25 TL olabilir. Anonim şirketlerde ortak sayısı en az 1 kişi olabilir. Üst sınır yoktur ancak 500 ve fazla ortak olursa halka açık A.Ş. olur. Limited şirketlerde ise ortak sayısı en az 1, en fazla 50 kişi olabilir.
Bankalar, aracı kurumlar, yatırım ortaklıkları, sigorta, finansal kiralama ve faktoring şirketlerinin A.Ş. şeklinde kurulmaları zorunludur. Limited şirketler ise bankacılık, sigortacılık gibi kanunda öngörülen faaliyetleri yürütemezler.
A.Ş.’lerde pay senetlerinin devri için noter onayı zorunlu değildir (genellikle pay defterine kayıtla kolayca gerçekleştirilir); L.Ş.’lerde ise hisse devri noter tasdiki ve ticaret siciline tescil zorunluluğuna tabidir. A.Ş.’ler hisse senedi ve tahvil çıkarabilir, borsaya kote olabilir ve halka arz edilebilir. L.Ş.’lerin ise tahvil çıkarma yetkisi yoktur ve halka açık bir yapı kazanamazlar.
A.Ş.’lerde ortaklar şirketin borçlarından şahsi malvarlıkları ile sorumlu değilken L.Ş.’lerde ortaklar yalnızca şirketin kamu borçlarından sorumlu tutulabilir.
Hangi Durumda Hangi Şirket Türü Seçilmeli?
Türk Ticaret Kanunu (TTK) sistematiğinde sermaye şirketlerinin en yaygın iki türünü oluşturan Anonim Şirket (A.Ş.) ve Limited Şirket (L.Ş.), tüzel kişiliğe haiz olup ortaklarından bağımsız bir malvarlığına sahiptir. Her iki şirket türü de temel kural olarak ortaklarına şirket borçlarından ötürü sınırlı sorumluluk zırhı sağlasa da sermaye gereksinimleri, ortak sayısı sınırları, kamu borçlarından doğan sorumluluklar, pay devri kolaylığı ve finansman olanakları bakımından önemli hukuki ve pratik farklar barındırır. Girişimcilerin veya yatırımcıların kurmayı hedefledikleri işletme ölçeğine, büyüme stratejilerine ve risk yönetimi tercihlerine göre bu iki tür arasında doğru seçimi yapmaları kritik önem taşır. Peki, hangi durumda hangi şirket türü tercih edilmelidir?
Limited Şirket (L.Ş.): Ne Zaman Tercih Edilmeli?: Limited şirket, genellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ), aile şirketleri ve ortak sayısı az olan girişimler için en mantıklı ve pratik başlangıç noktasıdır.
- Düşük Sermaye Gereksinimi: Güncel düzenlemelere göre limited şirketler için asgari sermaye tutarı 50.000 TL’dir. Bu durum, başlangıç bütçesi kısıtlı olan girişimciler için finansal bir esneklik sağlar.
- Kapalı ve Kontrollü Ortaklık Yapısı: Ortak sayısı en fazla 50 kişi ile sınırlıdır. Şirket dışına yabancı birinin ortak olması veya hisse devri noter onayı ve ticaret sicili tescili gerektirdiği için ortaklar şirket üzerindeki kontrolü sıkı bir şekilde tutabilir.
- Yönetim Kolaylığı: Yönetim, müdür veya müdürler kurulu tarafından yürütülür. A.Ş.’ye kıyasla genel kurul ve yönetim organlarının işleyişi daha az bürokratiktir.
Anonim Şirket (A.Ş.): Ne Zaman Tercih Edilmeli?: Anonim şirket, daha büyük ölçekli, sermaye ihtiyacı yüksek, dışarıdan yatırım almayı hedefleyen veya gelecekte halka açılma planı bulunan yapılar için vazgeçilmezdir.
- Güçlü Finansal İmaj ve Sermaye: Güncel düzenlemelere göre A.Ş. kurabilmek için asgari sermaye tutarı 250.000 TL’dir (Kayıtlı sermaye sistemini seçen halka kapalı A.Ş.’lerde ise en az 500.000 TL). Bu yüksek sermaye eşiği, piyasada kurumsal bir güven ve prestij sağlar.
- Kolay Hisse Devri: A.Ş.’lerde pay senetlerinin devri, limited şirketlere kıyasla çok daha kolaydır. Noter onayı zorunluluğunun bulunmaması (nama veya hamiline yazılı pay senetlerinin devri usulleri çerçevesinde) yatırımcıların şirkete ortak olmasını ve sonradan hisselerini devretmesini kolaylaştırır.
- Geniş Ortak Yapısı ve Profesyonel Yönetim: Ortak sayısında üst sınır yoktur. Şirket, hissedarlardan oluşan bir “Yönetim Kurulu” tarafından profesyonelce yönetilebilir. Bu da fon ve risk sermayesi (venture capital) yatırımları almak isteyen startuplar için A.Ş’yi cazip kılar.
Sonuç
Anonim ve limited şirket, TTK’da düzenlenen, tüzel kişiliğe sahip ve ortaklarına sınırlı sorumluluk sağlayan iki temel sermaye şirketi türüdür. Hangi şirketin tercih edileceği işletmenin ölçeğine, finansman ihtiyacına ve ortaklık yapısına göre yapılması gerektiğini göstermektedir.
Sermaye bakımından limited şirket daha erişilebilirdir: asgari sermaye 50.000 TL’dir ve nakdi sermayenin %25’inin tescilden önce ödenmesi şartı aranmaz. Anonim şirkette ise asgari sermaye 250.000 TL, kayıtlı sermaye sisteminde 500.000 TL’dir. Ortaklık yapısında limited şirket en fazla elli ortakla sınırlıdır ve pay devri noter onayı ile genel kurul onayına bağlıdır. Anonim şirkette ise ortak sayısında üst sınır yoktur, pay devri kolaydır, tahvil çıkarılabilir ve halka arz mümkündür.
Sorumluluk yönünden her iki türde de ortaklar şirket borçlarından şahsen sorumlu değildir; ancak limited şirket ortakları kamu alacaklarından sermaye payları oranında sorumlu tutulabilir. Bankacılık ve sigortacılık gibi alanlarda anonim şirket kurmak zorunludur. Sonuç olarak küçük ve orta ölçekli, az ortaklı işletmeler için limited şirket; yüksek sermaye ve yatırım ihtiyacı olan veya halka açılmayı planlayan yapılar için
