Giriş
Bir internet sitesine üye olurken görülen ‘KVKK Metnini Okudum, Kabul Ediyorum.’ kutucuğu seçeneğinin bulunması gerçekten açık rıza mıdır? Yoksa yalnızca aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmesi mi söz konusudur? KVKK uygulamasında bu iki kavram birbirlerine sıklıkla karıştırılmaktadır ancak hukuki nitelikleri birbirlerinden tamamen farklıdır. Aşağıda kaleme alacağımız yazının amacı bu iki kavramın farklılıklarını ortaya koymaktır. Sırasıyla Aydınlatma Yükümlülüğünün kapsamından, KVKK uygulamasında Açık Rıza tanımından, Açık Rıza ile Aydınlatma Metni arasındaki farklılıklardan ve uygulamada sık karşılaşılan hatalardan bahsedilecektir.
KVKK’da Aydınlatma Yükümlülüğü
Kişisel Verileri Koruma Kanunu kapsamında kişisel verileri işlenen ilgililere bu verilerin kim tarafından hangi amaçlara ve işlenmesindeki hukuki dayanakları; verilerin kimlere hangi amaçlarla aktarılabileceği konularında bilgi edinme hakkı tanınmaktadır. Kanun bilgilendirilmesi yapılacak hususları “Aydınlatma Yükümlülüğü” kapsamında ele almaktadır. Bu sebeple veri sorumlusu Kanunun 10. maddesi ışığında kişisel verilerin elde edilmesi esnasında bizzat veya yetkilendirdiği kişi aracılığıyla veri sorumlusunun ve varsa temsilcisinin kimliği, kişisel verilerin hangi amaçla işleneceği, kişisel verilerin kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği, Kişisel veri toplamanın yöntemi ve hukuki sebebi bilgilerini ve 11. maddede sayılan diğer hakları ilgili kişiye bildirmekle yükümlüdür. Veri işleme faaliyetinin ilgilinin açık rızasına bağlı olduğu yahut faaliyetin Kanundaki diğer bir koşul kapsamında olması durumlarında da veri sorumlusunun ilgili kişiyi bilgilendirme yükümlüğü bulunmaktadır. Sonuç olarak, ilgili kişi, kişisel verilerin işlenmesine dair herhangi bir durumun oluşması halinde aydınlatılmalıdır. [1] Aydınlatma, veri sorumlusu tarafından veya yetkilendireceği kişi tarafından kişisel verilerin ilgili kişiden elde edilmesi sırasında yapılmalıdır. Aydınlatma metninde kişisel verinin işleme amacı işleme faaliyetiyle sınırlı, belirli, açık ve meşru olması gerekli olup gelecekte gündeme gelme ihtimali olan başka amaçlar için kişisel verilerin işlenebileceği kanaati uyandıracak ifadelerin kullanılmasından kaçınılmalıdır. Aydınlatma amacı bulunan metinlerde anlaşılır, açık ve sade bir dil kullanılmalı genel nitelikte, farklı anlamlara gelebilecek eksik, yanıltıcı ve yanlış bilgilere yer verilmemelidir. Bahsi geçen tüm hususlar dikkate alınarak yapılan aydınlatma metni Kanuna uygun düzenlenmiş olacaktır. Aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirildiğinin ispatı veri sorumlusuna aittir. [2]
KVKK’da Açık Rıza
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu madde 3 açık rıza tanımını “belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rıza” olarak tanımlanmaktadır. Tanımdan da anlaşılacağı üzere açık rızanın 3 unsuru bulunmaktadır. Açık rıza belirli bir konuya yönelik özgür irade açıklamasına dayanan bilgilendirme olmalıdır. Belirli bir konuya ilişkin olmak ile kastedilen durum veri paylaşımı yapılacak olan her bir konu için ayrı ayrı rızanın aranmasıdır. Belirli bir konuya ilişkin olarak alınmayan açık rızalar “battaniye rıza” olarak kabul edilmekte olup hukuken geçersiz sayılmaktadır. Örnek verecek olursak her türlü ticari işlem, her türlü bankacılık işlemi ve her türlü veri işleme faaliyeti gibi belirli bir konuya ilişkin olmaksızın alınan açık rızalar battaniye rıza olarak adlandırılmaktadır. Kişisel verilerin geleceğini belirleme hakkı ilgili kişiye aittir. Dolayısıyla kişi dilediği vakitte rızasını geri alabilecektir. Belirtmekte fayda olacaktır ki geri alınan rıza beyanı ileriye dönük sonuç doğuracaktır. Dolayısıyla geri alma beyanının veri sorumlusuna ulaştığı andan itibaren açık rızanın varlığına dayandırılarak gerçekleştirilen faaliyetlerin paylaşımı durdurulmalıdır. Tüm veri işleme faaliyetleri için açık rıza şartının zorunlu olduğunu belirtmek doğru kabul edilmemektedir. [3] Kanunun 5. maddesinin 2. fıkrasında belirtilen durumların varlığı halinde açık rızanın bulunması aranmaksızın kişisel verilerin işlenmesi mümkündür. Kanunlarda açıkça öngörüldüğü hallerde, fiili imkânsızlık sebebiyle rızasını açıklayamayacak durumda bulunan veya rızasına hukuki geçerlilik tanınmayan kişinin kendisinin ya da bir başkasının hayatı veya beden bütünlüğünün korunması için zorunlu olması durumunda, bir sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan doğruya ilgili olması şartıyla, sözleşmenin taraflarına ait kişisel verilerin işlenmesi gerekliliğinin bulunması, ilgili kişinin kendisi tarafından paylaşıma konu olan bilginin alenileştirilmiş olması, veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirebilmesi için veya bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için veri işlemenin zorunlu olması, ilgili kişinin temel hak ve özgürlüklerine zarar vermemek kaydıyla, veri sorumlusunun meşru menfaatleri için veri işlenmesinin zorunlu olması durumlarından birinin mevcut olması halinde açık rıza aranmaksızın kişisel verilerin işlenmesi mümkündür. [4] Veri işleme faaliyetine başlamadan önce verinin özel nitelikte olup olmadığının tespiti yapılmalıdır. Yapılan tespit sonucunda kanunda sayılan açık rıza aranmasının gerekli olmadığı durumlardan birinin kapsamında değil ise faaliyet işlemine başlamadan önce açık rızanın varlığı koşulu gerçekleştirilmelidir. Ek olarak belirtmek gerekir ki açık rızanın hukuka uygun şekilde alındığının ispat yükümlülüğü veri sorumlusuna aittir.
Açık Rıza ile Aydınlatma Metni Arasındaki Temel Farklar
Açık rıza ve aydınlatma metni kavramları uygulamada sık sık karıştırılmaktadır ancak hukuki durumu, sunum şekli ve zorunluluk durumu gibi kriterlerle birbirlerinden ayrılmaktadırlar. Aydınlatma metni bir bilgilendirme yükümlülüğünün yerine getirilmesi amacını taşımakta ve hukuki bir zorunluluk iken açık rıza bir hukuka uygunluk koşuludur. Öte yandan aydınlatma metnin sunulması yeterlidir diğer bir değişle okumak ve anlamak veri sahibinin sorumluluğundadır ancak açık rıza ilgili kişinin kişisel verisinin işlenmesinde vermiş olduğu bir onay beyanına dayanmaktadır. [5] Aydınlatma metninin her kişisel veri işlenmesinin söz konusu olduğu durumlarda alınması mutlaka zorunludur ancak açık rızanın alınmasının şart olmadığı istisnai durumlar kanunda sınırlı sayıda sayılmıştır. Ancak mesele yalnızca teorikte yapılan ayrımlar ve mahiyet farklılıklarından ibaret değildir. Uygulamada en sık karşılaşılan hukuka aykırılık aydınlatma metni ve açık rızanın aynı düzenleme içinde yer almasıdır. Dolayısıyla açık rızanın da gerekli olduğu durumlarda açık rıza ve aydınlatma metni ayrı ayrı düzenlenmek suretiyle hazırlanmalıdır. [6] Aynı sayfada yer almış ise de ayrı başlıklarda ve iki metin için ayrı beyanlarda bulunacak şekilde hazırlanmalıdır. Aydınlatma metnin temelinde “onay” bulunmamaktadır. Yani veri sorumlusu aydınlatma metnin onaylanmasına ilişkin bir beyan talebinde bulunamaz. Ancak açık rızanın dayanağını ilgili kişinin onay beyanından almaktadır. [7]
Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 18.02.2026 Tarihli ve 2026/347 Sayılı İlke Kararı
Ek olarak Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 18.02.2026 tarihli 2026/347 sayılı kararından bahsetmekte fayda olacaktır. Kurul kararının alınmasından ki asıl amaç aydınlatma metni ve açık rızanın ayrı olarak düzenlenmesi; aynı sayfada düzenlenmesi durumunda ise ayrı başlıklar altında karışıklığa yol açmayacak şekilde imzalanmasıdır zira kurumun en sık karşılaştığı hukuka aykırılık durumudur. Her veri sorumlusunun kendi faaliyetlerine uygun düşecek şekilde metinlerini hazırlaması gerekliliğine değinilmiştir. Dolayısıyla veri sorumlusu farklı bir kurumun metnini kopyalamak suretiyle kendi faaliyetlerinde kullanamayacaktır. [8]
Kaynakça
[1] https://www.kvkk.gov.tr/(ERİŞİM TARİHİ:27.07.2026)
[2] https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/6765/AYDINLATMA-YUKUMLULUGUNUN-YERINE-GETIRILMESI-HAKKINDA-KAMUOYU-DUYURUSU (ERİŞİM TARİHİ:27.07.2026)
[3] https://kvksis.com/blog-detay/acik-riza-nedir-ne-degildir (ERİŞİM TARİHİ:28.07.2026)
[4] KVKK m. 5
[5] https://www.kirik.av.tr/post/ayd%C4%B1nlatma-metni-ile-a%C3%A7%C4%B1k-r%C4%B1za-aras%C4%B1ndaki-5-kritik-fark-%C3%B6rnek-metinler (Erişim tarihi:27.07.2026)
[6] https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/8710/veri-sorumlulari-tarafindan-acik-riza-ve-aydinlatma-metinlerinin-ayri-ayri-duzenlenmesi-gerektigi-hakkinda-kisisel-verileri-koruma-kurulunun-18-02-2026-tarihli-ve-2026-347-sayili-ilke-kararina-iliskin-kamuoyu-duyurusu (Erişim tarihi:27.07.2026)
[7] https://www.dogruozhukuk.av.tr/kvkk-aydinlatma-metni/ (Erişim tarihi:27.07.2026)
[8] Veri Sorumluları Tarafından Açık Rıza ve Aydınlatma Metinlerinin Ayrı Ayrı Düzenlenmesi Gerektiği Hakkında Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 18.02.2026 Tarihli ve 2026/347 Sayılı İlke Kararı
