Yurt Dışında Şirket Kuruluşu
Günümüzde pek çok şirketin amacı küreselleşmek ve farklı sektörlerde, farklı iş kollarında ticaret yapmaya doğru evrilmektedir. Yurtdışında şirket kurmanın Türkiye’ye kıyasla daha avantajlı olduğu noktalar söz konusu olabilmektedir. Bu sebepler doğrultusunda girişimciler global bir firma olma hedefini taşıyorlarsa yurt dışında şirket kurmayı tercih etmektedirler. Türkiye’de şirket sahibi olan kişilerin belirli şartları yerine getirmesi halinde Türkiye’de şirketleri bulunuyorsa ve şirketin ürün ya da hizmetlerini yurtdışında satmak istiyorlar ise Ticaret Bakanlığı’nın sağladığı destekten yararlanabilmeleri mümkündür [1].
Yurt Dışında Şirket Kurarken Dikkat Edilmesi Gerekenler?
Burada öncelikle yurtdışında kurulacak şirketin hangi alanda faaliyet göstereceği, bu faaliyetin hangi ülke yahut ülkelerde yürütüleceğinin belirlenmesi ilk adım olarak belirlenmelidir. Hangi ülkede faaliyet gösterileceği seçilirken şirketin faaliyetinin hangi ülkede icra edilmesinin uygun olacağını ve hangi ülkende avantajların daha fazla olacağının incelenmesi gerekilmektedir. Bu noktada şirketin kurulacağı ülkenin dili, ülkenin ekonomik durumu, devlet teşvikleri, vergi koşulları, mülkiyet hakları gibi faktörlerin dikkate alınması gerekmektedir. Şirket kurulacak ülkedeki şirket kurma hakkındaki kanunların ve düzenlemelerin öğrenilmesi gerekilmektedir. Şirket türü seçiminin de önemli bir konu olduğunun altının çizilmesi gerekir. Türk Hukukundaki şahıs ve sermaye şirketi gibi bir ayrımın yabancı şirket hukuklarında da farklı şekillerde cereyan etmesi mümkündür. Örneğin Amerika’da şirket türleri 4 ana grupta toplanmıştır
[2]. Bunlar şu şekilde sıralanabilir:
- Sole Proprietorship
- General Partnership
- Limited Liability Company
- Business Corporations
Bu şirket türlerinden her bir tanesi farklı özelliklere sahip olduklarından doğru şirket türünün seçiminin yapılması önemli bir adımdır. Bu adım sonrasında şirket kurulmak istenilen bölgenin vergi düzenlemeleri, ticaret kuralları gibi pek çok faktör dikkate alınarak seçilmesi gerekmektedir. Yurtdışı yatırımların bölgelere göre sermaye dağılımına bakıldığında AB ülkelerinin ilk sırada geldikleri görülmektedir. AB ülkelerini Birleşik Krallık, Rusya, Balkan ülkeleri, EFTA üyeleri ve Doğu Avrupa ülkeleri takip etmektedirler [3].
Yurt Dışında Şirket Kurma Koşulları
Kurulmak istenen ülkeye göre şirket kurma şartları mevcuttur. Bu noktada edinilmesi gereken güncel pek çok bilgi mevcuttur. Örneğin şirketin faaliyetine şirketi kuracağınız ülke nasıl yaklaşmaktadır, kurulacak ülkede hangi işlemler hangi kurumlarla gerçekleştirilecektir gibi soruların yanıtlarına Ticaret Bakanlığı destek sağlamaktadır. Gerekli belgelere bakıldığında ilk olarak Maliye Bakanlığı’na var olan şirketin yurtdışına taşınması için şirket sahibi Maliye Bakanlığı’nın sitesinden online bir şekilde isteklerini belirttiği bir dilekçe yazmalıdır. Dilekçede firmanın ismi, kuruluş tarihi, sermaye tutarı, son beş yıllık kâr ya da zarar miktarı, şirketin kurulması planlanan ülke tarafından talep edilen toplam döviz miktarı gibi bilgiler talep edilmektedir. Kabul sürecinin takibatı Maliye Bakanlığı’nın internet sitesi üzerinden kontrol edebilmektedir. Dolayısıyla tüm kuruluş işlemleri internet üzerinden yapılabildiğinden şirketin kurulacağı yabancı ülkeye gidilmesi gerekilmemektedir. Kuruluş sürecinin sorunsuz bir şekilde tamamlandığı var sayımında ve gerekli sermaye tutarının şirket sahibinin hesabı yahut Türkiye’deki şirketi gibi kanallardan gönderildiği durumlarda sermaye bildirimi aşamasına gelinmesi söz konusudur.
Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ‘in (Tebliğ No: 2008-32/34) yurt dışına sermaye ihracına ilişkin 10. Maddesi yurt dışında şirket kurucularının veya ortaklarının Yurt dışı Yatırım Bildiriminde bulunmasına dayanak oluşturmaktadır [4].
Yurt Dışına Sermaye İhracı
MADDE 10 – (Değişik:RG-30/12/2015-29578)
(1) Türkiye’de yerleşik kişiler, yurt dışında şirket kurmak, mevcut şirketlere ortak olmak veya şube açmak için yaptıkları ilk nakdi ve/veya ayni sermaye ihracını müteakip üç ay içerisinde (Değişik ibare:RG-7/9/2018-30528) Ticaret Bakanlığı internet adresinde yer alan yurt dışına sermaye ihracına ilişkin bilgi formunu açıklamalar doğrultusunda doldurarak (Değişik ibare:RG-7/9/2018-30528) Hazine ve Maliye Bakanlığına ve (Değişik ibare:RG-7/9/2018-30528) Ticaret Bakanlığına gönderirler.
(2) Sermaye ihracı gerçekleştiren Türkiye’de yerleşik kişiler, her takvim yılını müteakip üç ay içerisinde (Değişik ibare:RG-7/9/2018-30528) Ticaret Bakanlığının internet adresinde yer alan bilgi formunu, formda istenilen bilgileri ve yapılan transferleri açıklamalar doğrultusunda güncelleyerek (Değişik ibare:RG-7/9/2018-30528) Ticaret Bakanlığına gönderirler.
(3) Türkiye’de yerleşik kişiler, tasfiye edilen veya devredilen yurt dışındaki şirket, ortaklık ve şubelerinin durumu hakkında, tasfiye sürecinin sona ermesini veya devredilmesini müteakip en geç üç ay içerisinde (Değişik ibare:RG-7/9/2018-30528) Hazine ve Maliye Bakanlığına ve (Değişik ibare:RG-7/9/2018-30528) Ticaret Bakanlığına bilgi verirler.
Madde metni yukarıdaki şekilde düzenlenmiş olup bildirimin yapılması idari para cezasına çarptırılmama açısından önemlidir.
Türkiye’deki Vergilendirme Sorumluluğu
Şirketin kurulduğu ülkeye göre değişkenlik gösteren vergilendirme koşullarının değerlendirilmesinin yanı sıra yurt dışında şirket kuran kişinin Türkiye’de devam eden sorumlulukları da bulunmaktadır. Yabancı yatırım vergilendirilirken mahsup ve muafiyet olmak üzere 2 tür vergilendirme sisteminin olduğu görülmektedir. İlk olarak mahsup yönteminde ülke vergilendirmede ikameti esas almaktadır ve vergiyi yurt içi ve yurt dışında elde edilen tüm gelirler üzerinden hesaplamaktadır ve yabancı ülkelerde ödenen benzeri vergiler var ise hesaplanan toplam vergiden düşülmesini sistemini benimsemektedir. Muafiyet yönteminde ise, anlaşmaya taraf devletlerden birisinin mukimi, anlaşma hükümlerine göre, mukim olunmayan kaynak devlette vergilendirilebilen bir gelir elde ederse veya bir servete sahip olursa, mukim olunan devlet, elde edilen geliri veya serveti vergiden muaf etmektedir [5]. Son yıllarda şirketlerin yurtdışı yatırımları arttığından Türk şirketler mahsup yöntemi kullanmakta ve bu yöntemle yabancı ülkelerde ödenen vergilerin Türkiye’de hesaplanan kurumlar vergisinden mahsup etmesi mümkün olmaktadır. Fakat bu yöntem kullanılmak isteniyorsa vergi ödemesine ilişkin olan beyan ve belgelendirme yükümlülüklerine uyulması şarttır. Şayet uyulmaması durumunda bu vergisel avantajdan faydalanması söz konusu olmayacaktır.
Yurt dışında yatırımın yapıldığı ülke ile Türkiye’nin arasında çifte vergilenmenin önlenmesi anlaşması bulunuyorsa bu anlaşmanın da dikkate alınması gerekmektedir. Belirtilmelidir ki bazı gelirler üzerinden her iki ülkenin de vergi alma hakkının bulunduğu durumlar söz konusu olabilir. Bu durumda yukarıda bahsedilen mahsup ya da muafiyet yöntemlerinden hangisinin seçilerek çifte vergilendirmenin nasıl önüne geçileceği anlaşmalarda belirtilmektedir.
Mahsup işleminin söz konusu olduğu durumlarda yabancı ülkenin vergi dairesinden verginin ödendiğine dair bir belgenin alınıp sonrasında Türk elçiliğine veya konsolosluğuna bu belgenin tasdik ettirilmesi gerekilmektedir.
Bir belgenin gerçekliğinin tasdik edilerek başka bir ülkede yasal olarak kullanılmasını sağlayan apostil şerhi vasıtasıyla bu şerhi barından bir belgenin sunulması da geçerli olacaktır.
Yabancı ülkede şirketin kazançları üzerinden ödenen kurumlar vergisi ve benzeri başka vergilerin Türkiye’deki kurumlar vergisinden mahsup edilmesi noktasında uyulması gereken şartlar oldukça önem taşımaktadır. Öncelikle verginin Kurumlar Vergisi Beyannamesinde gösterilmesi gerekmektedir. Beyanname eklenmemiş gelirler üzerinden ödenen vergilerin diğer gelirler üzerinden hesaplanmış olan vergilerden indirilmesi söz konusu değildir. İkinci olarak ise yabancı ülkede edinilen kazançlar üzerinden ödenen verginin kurumlar vergisine benzer bir vergisi olması şartı aranmaktadır.
Kaynakça
[1] Lara Candoğan, Yurt Dişinda Şirket Kurma İşlemleri Ve Yabanci Yatirimlarin Türkiye’de Vergilendirilmesi, Mondaq, 2023.
[2] Mark P. Keightley, A Brief Overview of Business Types and Their Tax Treatment, , Congressional Research Service, 2020.
[3] Deniz Çiçek Palabıyık, Türk Girişimcilerin Yurtdışı Yatırımlarından Avrupa İlk Sıralarda Yer Aldı, AA Haber, 2022.
[4] Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ.
[5] Gökhan https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=11990&MevzuatTur=9&MevzuatTertip=5Terzi, Uluslararası Çifte Vergilendirme ve Önleyici Düzenlemeler, Gümrük&Ticaret Dergisi, S.9, 2017.
