Haciz Nedir?
Haciz, İİK m. 78 vd. düzenlenmiş ve İİK m. 78 gereğince Haciz, cebri icra organı tarafından yapılan devlete ait egemenlik tasarrufu olup, icra takibinin konusu olan belli bir para alacağının ödenmesini sağlamak için, bu yolda istemde bulunan alacaklı lehine, söz konusu alacağı karşılayacak miktar ve değerdeki borçluya ait mal ve haklara, icra memuru tarafından hukuken el konulmasıdır. [1] Borçluya yapılan icra takibi sonucu tebliğ edilen ödeme emrindeki 7 günlük süre içinde borçlu, icra takibine itiraz etmemişse bu süre dolduğu günden itibaren alacaklı, borçlunun taşınır ve taşınmaz malları vb icra dairesince el koyulup paraya çevrilmesini talep etme hakkına sahip olur . Haczetme, icra dairesi tarafından resen yapılmayan ancak alacaklının talebiyle yapılan yenilik doğuran bir haktır. Alacaklının haciz yapılmasını isteme hakkı, ödeme emrinin borçluya tebliğ edildiği tarihten itibaren bir yıl geçmesi ile düşer. Alacaklı bu süre içerisinde haciz talebinde bulunmazsa icra dosyası işlemden kaldırılacaktır.
Haciz Talebinin Şekli Nasıldır?
Haciz isteme talebi, alacaklı tarafından, icra dairesine yazılı olarak veya tutanağa geçirilmek kaydıyla sözlü olarak yapılır ve ayrıca haciz için gerek giderlerde alacaklı tarafından ödenir. Günümüzde haciz talebi UYAP üzerinden de yapılmaktadır. Alacaklı UYAP üzerinden borçlunun;
- Çalışıp çalışmadığını,
- Taşınır ve taşınmaz mallarının olup olmadığını,
- Banka hesaplarını,
Görebilmekte ve bunlardan alacağını karşılayacak miktarının haczedilmesini talep edebilmektedir.
Hacize Başlama Zamanı Nedir?
İcra dairesi, alacaklının haciz talebinin kendilerine ulaştığı tarihten itibaren üç gün içinde haciz işleminin yapar. Eğer hacze konu olan mallar başka yerde ise icra dairesi, haczin yapılması talebini, malların bulunduğu yerdeki icra dairesine yazılı olarak bildirir ve haczin yapılmasını sağlar. Haciz işlemi, İİK m 80 gereğince icra müdürü tarafından resen yapılabileceği gibi icra müdürünün yetkilendirdiği yardımcısı ya da katipleri tarafından da yapılabilir.
Borçlu Mal Beyanında Bulunmak Zorunda Mıdır?
İİK m 78 gereğince borçlunun mal beyanında bulunması gerekmiyorsada Haczin rahatlıkla yapılabilmesi için mal beyanında bulunması önem arz etmektedir. Bütün malvarlığını bildirmese bile en azında alacaklının alacağını tahsil edebileceği bir miktarda mal beyanında bulunması gerekir.
Borçlunun Haczedilemeyeceği Malları Nelerdir?
Aşağıdaki şeyler haczolunamaz:
1. Devlet malları ile mahsus kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar,
2. (Değişik bent: 6352 S.K.-02.07.2012/m.16) “Ekonomik faaliyeti, sermayesinden ziyade bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli olan her türlü eşya,”
3. (Değişik bent: 6352 S.K.-02.07.2012/m.16) “Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile (değişik 5.4.2023 7445 S.lı Kanun)bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası,”
4. Borçlu çiftçi ise kendisinin ve ailesinin geçimi için zaruri olan arazi ve çift hayvanları ve nakil vasıtaları ve diğer eklenti ve ziraat aletleri; değilse, sanat ve mesleki için lüzumlu olan alet ve edevat ve kitapları ve arabacı, kayıkçı, hamal gibi küçük nakliye erbabının geçimlerini temin eden nakil vasıtaları,
5. Borçlu ve ailesinin idareleri için lüzumlu ise borçlunun tercih edeceği bir süt veren mandası veya ineği veyahut üç keçi veya koyunu ve bunların üç ay lık yem ve yataklıkları,
6. Borçlunun ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları ve borçlu çiftçi ise gelecek mahsül için lazım olan tohumluğu,
7. Borçlu bağ, bahçe veya meyva veya sebze yetiştiricisi ise kendisinin ve ailesinin geçimi için zaruri olan bağ bahçe ve bu sanat için lüzumlu bulunan alet ve edevat,
Geçimi hayvan yetiştirmeye münhasır olan borçlunun kendisi ve ailesinin maişetleri için zaruri olan miktarı ve bu hayvanların üç aylık yem ve yataklıkları,
8. Borçlar Kanununun 510 uncu maddesi mucibince haczolunmamak üzere tesis edilmiş olan kaydı hayatla iratlar,
9. Memleketin ordu ve zabıta hizmetlerinde malul olanlara bağlanan emeklilik maaşları ile bu hizmetlerden birinin ifası sebebiyle ailelerine bağlanan maaşlar ve ordunun hava ve denizaltı mensuplarına verilen uçuş ve dalış tazminat ve ikramiyeleri,
Askeri malullerle, şehit yetimlerine verilen terfi zammı ve 1485 numaralı kanun hükmüne göre verilen inhisar beyiye hisseleri,
10. Bir muavenet sandığı veya cemiyeti tarafından hastalık, zaruret ve ölüm gibi hallerde bağlanan maaşlar,
11. Vücut veya sıhhat üzerine ika edilen zararlar için tazminat olarak mutazarrırın kendisine veya ailesine toptan veya irat şeklinde verilen veya verilmesi lazım gelen paralar,
12. (Değişik bent: 6352 S.K.-02.07.2012/m.16) “Borçlunun haline münasip evi,”
13. (Ek bent: 6352 S.K.-02.07.2012/m.16) “Öğrenci bursları.”
İİK md. 82 de sayılan hallerde borçlunun malları icra dairesince haczedilemez. Çünkü bu maddede sayılan haller, borçlunun temel yaşamını sürdürmesi ve ihtiyaçlarını gidermesi için gereken hallerdir. Bu malların haczedilmesi durumunda borçlunun aile düzenin bozulma tehlikesi baş gösterebilir. Haciz işlemi devlet tarafından yerine getirilmekle birlikte Anayasının 41. Maddesi gereğince devletin aile düzenini koruma görevide olduğundan bu malların haczedilmesi durumunda anayasal yükümlülüğüne aykırı davranmış olacaktır. İİK m 83 te ise kısmen haczi mümkün olan durumlar sayılmıştır. Uygulamada en çok görülen örnek ise borçlunun maaşıdır. İİK m 83/2 gereğince borçlunun maaşının en fazla ¼ ü haczedilebilir. Bu hükmün konulmasının en temel sebebi ise borçlunun yaşamını devam ettirebilmesi gereken en temel şeyin maaşı olmasıdır. Yine uygulamada görülen örneklerden biri de İİK m 82/12 de bahsedilen borçlunun münasip evidir. Borçlunun ve ailesinin haline münasip meskeninin haczedilemeyeceği esası, ailenin korunmasına hizmet eden en önemli düzenleme olup, sosyal devletin olmanın zorunlu bir gereğidir(2). Yani aile konutunun haczedilmeye çalışılması durumunda borçlu, taşınmazın aile konutu olarak şerhedildiğini içeren belgeyle birlikte haczi öğrenme tarihinden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine başvurarak haczi engelleyebilecektir.
Alacaklı banka tarafından kredi sözleşmesine dayalı olarak yapılan ilamsız takip sebebiyle borçlu, haciz konulan taşınmazın aile konutu ve İİK’nun 82/12. maddesi kapsamında haline münasip evi olduğundan bahisle haczedilmezlik şikayetinde bulunmuş, mahkemece, aile konutu şerhinin işlendiği tarih itibariyle, haczin, şikayetçi tarafından öğrenildiği kabul edilerek şikayetin yasal 7 günlük süre içerisinde yapılmadığından bahisle istemin reddine karar verildiği görülmüştür. Asıl olan borçlunun beyan ettiği öğrenme tarihi olup, aksinin yazılı belge ile ispat edilmesi zorunludur. Tapu siciline aile konutu şerhinin işlenmesi, borçlunun tapu sicilini gördüğünü ve dolayısıyla o tarihten önceki hacizleri öğrendiğini kabule yeterli değildir. Takip dosyasının incelenmesinden, borçluya, hacze ilişkin bir tebligatın da yapılmadığı anlaşılmaktadır. O halde mahkemece, borçlunun haczi öğrendiğini bildirdiği tarih itibariyle süresinde olan meskeniyet şikayetinin esasının incelenerek oluşacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken, yazılı gerekçe ile istemin süre aşımından reddi yönünde hüküm tesisi isabetsizdir.[3]
İcra Dairesi Tarafından Haciz Nasıl Gerçekleştirilir?
İcra dairesi tarafından haczin gerçekleşmesi için ilk olarak borçlu olan tarafın banka hesaplarına ve aynı zamanda dijital varlıklarına el konulur. Bu işleme e-haciz işlemi adı verilir. Daha sonra alacaklı tarafın borcuna karşılık miktarlarda taşınır ya da taşınmaz mallarına el konulur. Hacze konu olan varlıkların satışları gerçekleştirildikten sonra alacaklının borcu ödenir. Yani alacaklı alacağını tahsil etmiş olur.
Haciz işlemi altı adımda gerçekleşir. İlk olarak takip talebi gerçekleştirilir. Takip talebinin başlamasıyla birlikte alacaklı ile borçlu arasındaki ilişki yasal olarak incelenir.
İkinci adım ise ödeme emridir. Takip talebi gerçekleştirildikten sonra harçlar ödenir ve ödeme emri işlemi başlar. Ödeme emri borçlu kişiye iletilir. Ödeme emrinde alacaklı ve borçlu arasındaki ilişki, ödenmesi gereken tutar gibi detaylar yer alır. Borçlu ödeme emrini aldıktan sonra 7 günlük süre mevcuttur.
Borçlu kişinin ödeme emrine karşın herhangi bir karşılık vermemesi halinde takip kesinleşir.
Takip kesinleştikten sonra alacaklı haciz için tekrar talepte bulunur ve haciz işlemi başlar. Borçlu kişinin varlıkları haczedilir.
Borçlu kişinin gerekli varlıkları teslim alındıktan sonra bunların satışı gerçekleştirilir. Bu da satış aşamasıdır. Satış işlemleri açık artırma ya da pazarlık yoluyla da yapılabilir.
Son aşama paraların paylaştırılmasıdır. Haczedilen mallar satıldıktan sonra elde edilmiş olan para alacaklılar arasında paylaştırılır. Borç miktarından daha fazla bir gelir elde edilirse borcun dışında kalan miktar borçlu kişiye verilir.
Haczin Zaman Aşımı Nedeni İle Kalkması (Düşmesi)
Haciz için belli bir zaman söz konusudur. Zaman aşımı durumunda haciz düşer. Bununla beraber belli sebeplerle de haciz düşer. Alacaklı kişi, haczedilen mal taşınır ise haciz işleminden itibaren altı ay, taşınmaz mallarda ise haciz işleminden itibaren bir yıl içinde satılmasını isteme hakkına sahiptir. Bu süre içinde işlem yapılmazsa haciz düşer. Satış talebi süresi haciz tarihinden itibaren başlar. Alacaklı satış giderlerini peşin olarak ödemekle yükümlüdür. Eğer belirtilen süre içinde satış işleminin istenmesine karşın bu giderler yatırılmazsa satış işlemi istenmemiş sayılır. Dolayısıyla haciz düşer. Hacizli malın satış süresi içinde istenmesi, avansın yatırılması ve satış hazırlıklarının gerçekleştirilmesinden sonra ihalede alıcı çıkmazsa kanunla gereği satış talebi düşer.
Eve Haciz Gelir Mi? Kiralık Eve Haciz Gelir Mi? Yasal Haklar Nelerdir?
Borçluya yapılan icra takibinin kesinleşmesi durumunda alacaklının talebi üzerine borçlunun evinde haciz işlemi yapılabilmektedir. Haciz kararı daha önceki kanuni düzenlemeye göre icra müdürü tarafından alınmakta iken 05.04.2023 tarihli 7445 sayılı kanunla yapılan değişiklik sonucu İİK m 79/1-a gereğince evde haciz işleminin yapılabilmesi için artık icra mahkemesinden karar alınması gerekmektedir. Bu düzenlemeyle evde haciz işleminin yapılması idarenin tasarrufu yerine yargı kararına bırakılmıştır yani haciz işlemi daha daha zorlaşmıştır. Evin kiralık olması haciz işleminin yapılmasına engel değildir ancak kiralık ev, eşyalı olarak kiralanmışsa ve kira sözleşmesi noterde yapılıp onaylanmışsa evdeki eşyalar haczedilmez ve onun yerine sadece borçlunun şahsi malları haczedilebilir. Haciz esnasında evdeki eşyaların değeri tespit edilir ve satılıp paraya çevrilmek üzere resmi bir yediemine teslim edilir. Borçlu ise eşyaların kendisine ait olmadığını ispat etmek kaydıyla haczin yapılmaması için icra mahkemesine itiraz edebilecektir.
İcra mahkemesi kararıyla evde haciz yapılabilmesine rağmen evdeki bütün eşyalar haczedilemez. Sadece belirli eşyalar haczedilmektedir. Örneğin buzdolabı, yatak ve televizyon gibi eşyalar haczedilemez. Ancak bunlardan ikişer tane varsa birer tanesi haczedilebilir. Ayrıca değeri fazla olan ve alacaklının alacağını rahatlıkla tahsil edebileceği eşyaların haczedilmesine engel yoktur. [6]
Mal Varlığı Olmayan Bir Kişiye Haciz İşlemi Yapılır Mı?
Malvarlığı olmayan borçluya kural olarak haciz işlemi yapılmamaktadır. Ancak günümüzde alacaklının alacağını tahsil etmesi için borçluya maaş haczi uygulanmaktadır. TBK m. 410/1 gereğince işçinin maaşının ¼ ü haczedilebilir. Bu durum İcra ve İflas hukukunda da geçerlidir. Ayrıca borçlunun malvarlığı, alacağın tahsili için yeterli değilse İcra dairesi tarafından İİK m. 143 gereğince aciz vesikası düzenlenerek alacaklıya teslim edilir.
Mirasa Haciz Gelir Mi?
Babanın birden fazla çocuğu varsa bu durumda bu çocuklar miras kalan mallara paylı mülkiyet şeklinde sahip olurlar. TMK m 688 gereğince herkes kendi payını devredebilir, rehnedebilir ya da mirasçılardan birinin alacaklısı borçlunun mirastaki payını haczedebilir. Borçlu olan mirasçının payının haczedilmesi, İİK m.94 te düzenlenen usule göre yapılır. Bu maddede yer alan usul temelde alacaklının haciz talebi üzerine, ortaklığa ya da diğer ortaklara, borçlu ortağın hissesine haciz konulduğunun icra memuru tarafından tebliğ edilmesiyle yapılmaktadır. Örneğin; bir şirket hissesinin haczedilebilmesi için icra dairesi tarafından şirkete haczin tebliğ edilmesi gerekir.
İcra dairesi tarafından tebliğin yapılmasıyla birlikte ortağın hissesi haczedilmiş olur. Miras hissesinin haczedildiği, icra dairesi tarafından adresleri bilinen tüm diğer mirasçılara bildirilir. Haczin yapılmasının etkisi ve sonucu şudur; hacizden sonraki hisse gelirlerinden borçlunun hissesine düşecek kısmın artık borçlu mirasçıya değil, icra dairesine ödenmelidir. Şayet diğer hissedarlar, bu ödemeleri icra dairesine değil, borçluya ödemeye devam ederlerse, bunları yeniden icra dairesine ödemek durumunda kalırlar. Borçlunun hissesiyle ilgili tüm tebligatların icra dairesine yapılması gerekir. Miras hissesiyle alakalı borçlunun onayıyla yapılacak tüm işlemlerde icra dairesi muhatap alınır.
Bu şekilde borçlu mirasçının miras hissesi üzerinde işlem yapma yetkisi kısıtlanmış olur. İİK’nin 94/2 maddesinde borçlunun reddetmediği miras yolu ile kazandığı ve henüz tapu siciline tescil ettirmediği mülkiyet veya diğer aynı hakların borçlu namına tescili alacaklı tarafından istenebileceği belirtilmekte olup miras hissesinin ancak tescille birlikte haczedilebileceğine ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır. 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 575. maddesi uyarınca miras; miras bırakanın ölümü anında açılır. Aynı Yasa’nın 580. maddesi gereğince de mirasçı olabilmek için mirasbırakanın ölümü anında mirasa ehil olarak sağ olmak şarttır. Murisin ölümü ile miras hakkı kazanılacağından borçlunun murisinden intikal eden gayrimenkuller üzerindeki miras hissesinin haczi mümkündür. O halde haczin kaldırılmasına yönelik şikayetin reddine karar verilmesi gerekirken talebin kabulü yönünde hüküm tesisi isabetsizdir.”[4]
Haciz Sorgulama İşlemi Nasıl Yapılır?
Borçlu, hakkında verilmiş olan bir haciz kararının olup olmadığını e- devlet e girerek e- haciz sayfasını aratabilir ve tc kimlik numarasını o sayfaya girip sorgulama kutucuğuna basarak öğrenebilecektir. Bu uygulamanın getirilmesi sonucunda borçlu, hakkında verilmiş olan haciz kararını icra dairesine gidip öğrenmek yerine daha kolay bir yoldan öğrenecek ve zamanında bu duruma itiraz edebilecektir.
Haciz Kaldırılması Nedir?
Haczin kaldırılması iki şekilde gerçekleşmektedir: Bunlardan biri, İcra İflas Kanununda belirlenen sürenin geçmesi, diğeri ise alacaklının veya vekilinin haczin kaldırılması konusundaki talebidir.
Kanun gereği haczin kaldırılması: İİK m. 106 gereğince İcra müdürü haczin kaldırılmasına resen karar veremez. Bu maddeye göre haczin kaldırılması için borçlu, taşınırlarda 6 ay, taşınmazlarda ise 1 yıl içinde alacaklının malların satışını talep etmemesi durumunda kendi talebi üzerine mallar üzerindeki haciz kaldırılır.
Alacaklı veya vekilinin talebi üzerine haczin kaldırılması: Alacaklı veya vekili her zaman haczin kaldırılmasını talep edebilir. Ancak alacaklı, alacağından feragat ederek haczin kaldırılmasını talep ediyorsa icra dairesi tarafından belirlenen harcı yatırmak zorundadır.
Yeni Haciz Yasası Nedir?
05.04.2023 tarihinde resmi gazetede yürürlüğe giren 7445 sayılı kanun ile İcra İflas Kanunu’nda bazı değişiklikler yapılmıştır. Bunlardan en önemlisi konut haczinde yapılan değişikliktir. İİK m 79/1-a maddesi gereğince artık konutta haciz yapılabilmesi için icra müdürünün kararı yeterli olmayacak ayrıca vermiş olduğu haciz kararını icra mahkemesine onaylatmak zorunda kalacaktır. Bu değişiklikle borçlunun yaşamını sürdürdüğü yer ve eşyalar hakkında idarenin keyfi olarak vereceği karar vermesinin engellenmesi ve bu işin yargı organına bırakılması amaçlanmıştır.
Kaynakça
[1] Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 2019/4975 E. , 2019/7096 K
[2] http://sites.khas.edu.tr/tez/SenemOnderOzbakir_izinli.pdf
[3] Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 2015/2193 E., 2015/12200 K.,
[4] Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 2014/7087 E., 2014/9427 K
