Resmi Evrakta (Belgede) Sahtecilik Suçu Nedir?
Resmi evrakta sahtecilik suçu, Türk Ceza Kanunu’nun “Kamu Güvenine Karşı Suçlar” başlığı altında düzenlenmiştir. (Ayrıca Bknz.)
Bu suç ile korunan hukuki değer, evrakta ile kastedilen şeye bağlıdır. Yani evrakta gerçekleştirilecek sahtecilik sonucunda bir şahsa, bir topluluğa veyahut direkt olarak devlete yönelik olabilir.
Kanun tarafından böyle bir düzenleme yapılmasının amacı ise suça konu olan “evrak” ın kamuda güven duygusu oluşturması, gerçeği ifade ettiğine inanılmasıdır. Kamunun güven ve inancının sarsılmaması için bu şekilde bir yaptırım söz konusu olmuştur.
Resmi evrakta sahtecilik suçu ile korunan hukuki değer güvenilirlik ve inanılırlıktır.
Resmi evrakta sahtecilik suçu, Türk Ceza Kanunu’nun madde 204 hükmünde şu şekilde düzenlenmiştir:
Madde 204
(1) Bir resmi belgeyi sahte olarak düzenleyen, gerçek bir resmi belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren veya sahte resmi belgeyi kullanan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Görevi gereği düzenlemeye yetkili olduğu resmi bir belgeyi sahte olarak düzenleyen, gerçek bir belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren, gerçeğe aykırı olarak belge düzenleyen veya sahte resmi belgeyi kullanan kamu görevlisi üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(3) Resmi belgenin, kanun hükmü gereği sahteliği sabit oluncaya kadar geçerli olan belge niteliğinde olması halinde, verilecek ceza yarısı oranında artırılır.
Resmi Evrakta (Belgede) Sahtecilik Suçunun Unsurları Nelerdir?
1-2 Fail ve Mağdur:
Resmi evrakta sahtecilik suçu özel bir düzenleme içermediğinden suçun faili herkes olabilir.
Suçun kamu görevlisi tarafından işlenmesi halinde ise madde 204/2 hükmü geçerli olacaktır, yani nitelikli hal söz konusu olacaktır. Suçun bir kamu görevlisi tarafından fakat kamu görevinden bağımsız olarak gerçekleştirilmesi halinde ise nitelikli hali söz konusu olmaz. Bu durumda suçun basit halinden ceza verilmesi gerekir.
Suçun mağduru ise, suçun TCK’nın “Kamu Güvenine Karşı Suçlar” başlığı altında düzenlenmiş olması sebebiyle toplumu oluşturan bireylerin tamamı olabilmektedir.
3- Eylem:
Resmi evrakta sahtecilik suçu, seçimlik hareketli bir suçtur. Suçun oluşması için fail tarafından şu eylemlerden herhangi birinin gerçekleştirilmesi yeterlidir:
a) Resmi bir belgeyi sahte olarak düzenlemek,
b) Gerçek bir resmi belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştirmek,
c) Sahte resmi belgeyi kullanmak,
d) Gerçeğe aykırı belge düzenlemek.
4- Manevi Unsur:
Sahtecilik suçlarında genel kastın varlığı yeterlidir. [1]
Resmi Evrakta Sahtecilik Suçunun Şartları Nelerdir?
Resmi evrakta sahtecilik suçunun maddi konusu resmi bir evraktır. Resmi evrakta sahtecilik suçunun tüm fiiller açısından bazı ortak özellikleri vardır. Resmi evrakın düzenlenmesi, değiştirilmesi veya kullanılması suçunun seçimlik hareketleri açısından ortak özellikler şunlardır:
1- Resmi bir evrakı sahte olarak düzenlemek
2- Evrakın zarar doğurabilecek nitelikte olması
3- Düzenlenen sahte evrakı kullanmak
Resmi Evrakta Sahtecilik Suçuna Teşebbüs Mümkün Müdür?
Resmi evrakta sahtecilik suçunu işleyeceğine karar veren fail, suça konu eylemleri gerçekleştirmeye başlayıp elinde olmayan nedenlerle tamamlayamayabilir. Bu durumda failin resmi evrakta sahtecilik suçuna teşebbüsten cezalandırılması gerekir. Tabii belirtmemiz gerekir ki burada düzenlenen sahte evrakın aldatma kabiliyetinden yoksun olması halinde teşebbüs hükümleri uygulama alanı bulamayacaktır.
Resmi Evrakta Sahtecilik Suçu Başka Bir Suçla Birlikte İşlenirse Ne Olur?
Resmi evrakta sahtecilik suçunun başka bir suçla veya başka bir suçun içerisinde işlenmesi halinde Türk Ceza Kanunu’nun 212. maddesi devreye girecektir.
Madde 212 (İçtima)
(1) Sahte resmi veya özel belgenin bir başka suçun işlenmesi sırasında kullanılması halinde, hem sahtecilik hem de ilgili suçtan dolayı ayrı ayrı cezaya hükmolunur.
Resmi belgede sahtecilik suçunun soruşturulması ve kovuşturulması şikayete tabi olmayıp re’sen gerçekleştirilir.
Resmi Evrakta (Belgede) Sahtecilik Suçunun Nitelikli Halleri
Resmi evrakta sahtecilik suçunun cezasından daha fazla cezayı gerektiren nitelikli halleri şunlardır:
1- Kamu görevlisinin resmi belgeyi sahte olarak düzenlemesi, değiştirmesi, kullanması. (TCK 204/2)
2- Belgenin sahteciliği ispatlanıncaya kadar geçerli belgelerden olması. (TCK 204/3)
Resmi Evrakta Sahtecilik Suçu Şikayet Süresi (Zamanaşımı)
Türk Ceza Kanunu’nda şikayete tabi suçlarda şikayet süresi genel olarak fiilin işlenmesinden itibaren 6 aydır.
Resmi evrakta sahtecilik suçu, şikayete bağlı olmadığından herhangi bir şikayet süresi yoktur. Bu suçun zamanaşımı süresi en basit halinde dahi 8 yıl olduğundan, suçun şikayetçi tarafından 8 yıl içinde savcılığa bildirilmesi halinde savcılık soruşturma yapabilir. Ancak, suçun mümkün olan en kısa sürede savcılığa bildirilmesi etkin bir soruşturma yapılması açısından önemlidir. [2]
Resmi Evrakta Sahtecilik Suçunda Görevli Mahkeme Neresidir?
Resmi evrakta sahtecilik suçunda görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemeleridir.
Resmi Belgede Sahtecilik Suçunun Cezası Nedir?
Resmi evrakta sahtecilik suçu cezası, işlenen suçun basit ve nitelikli hallerine göre farklılık arz etmektedir. Kanuna göre:
1- Resmi belgede sahtecilik suçu, resmi bir belgenin sahte olarak düzenlenmesi, başkalarını aldatacak şekilde değiştirilmesi veya kullanılması şeklindeki suçun basit haliyle işlenirse sanığa verilecek ceza 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezasıdır. (TCK md. 204/1)
2- Kamu görevlisinin görevinden kaynaklanan görevi kötüye kullanma suretiyle, resmi belgeyi sahte olarak düzenlemesi, değiştirmesi, kullanması halinde resmi evrakta sahtecilik suçunun cezası 3 yıldan 8 yıla kadar hapis cezasıdır (TCK md. 204/2)
3- Resmi belgede sahtecilik suçunun maddi konusu olan belge, sahteliği ispatlanıncaya (sabit oluncaya) kadar geçerli olan resmi belgelerden ise yukarıdaki fıkralara göre belirlenen suçun cezası 1/2 oranında arttırılır.
4- Sağlık mensubu kişilerin (ebe, hemşire, doktor ve diğer tüm çalışanlar vs.) gerçeğe aykırı belge düzenleyerek kamunun veya kişilerin zararına yol açması veya herhangi bir haksız menfaat elde etmesi halinde resmi belgede sahtecilik suçu hükümleri gereği cezalandırılırlar.(TCK md. 210/2 – 2. Cümle) [3]
Adli Para Cezasına Çevirme, Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması ve Erteleme
Resmi belgede sahtecilik suçunun ceza alt sınırı 2 yıl olduğundan hükmedilen hapis cezası adli para cezasına çevrilemez.
Resmi evrakta sahtecilik suçu nedeniyle hükmedilen hapis cezası 2 yıl veya altında olduğunda hükmedilen hapis cezasının ertelenmesi de mümkündür.
Kaynakça
[1] Ekin Hukuk Bürosu, Resmi Belgede Sahtecilik Suçu, 2023.
[2] Av. Baran Doğan Hukuk Bürosu, Resmi Evrakta Sahtecilik.
[3] Türk Ceza Kanunu ( m. 204-210-212 )
