Nafaka Nedir?
Nafaka, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafın, diğer taraftan mali gücü oranında süreli ya da süresiz isteyebileceği ödemedir. TMK. m.175’e göre: “Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Yükümlüsünün kusuru aranmaz.” [2] Türk Medeni Kanunu’nda belirtildiği üzere nafaka türleri, tedbir, iştirak, yoksulluk ve yardım nafakası olarak sıralanmaktadır.
Süresiz Nafaka Nedir?
Süresiz Nafaka, boşanma sebebiyle yoksulluğa düşecek tarafa, boşanmada kusuru daha ağır olmamak koşuluyla, diğer tarafça yapılan süresiz ödemedir. Türk Medeni Kanunu m. 175’e göre süresiz nafakaya hükmedilebilmesi için nafaka talep eden eşin, boşanmada daha kusurlu olmaması yeterlidir. [1]
Diğer bir deyişle, eşit kusurlu, daha az kusurlu veya kusursuz olan eş, diğer şartları da sağlaması durumunda süresiz nafaka talep edebilecektir. Bunun dışında evliliğin süresinin veya müşterek çocuğun olup olmamasının hiçbir önemi bulunmamaktadır. Hatta nafaka yükümlüsünün, boşanmada kusurunun bulunması dahi gerekmemektedir.
TMK m.175’e göre yoksulluk nafakası, süresizdir. [2]
Nafaka Nasıl Hesaplanır?
Nafaka hesaplama aslında hakimin takdir edeceği bir konudur. Fakat hakim gerekli gördüğü yerlerde bilirkişinin de görüşünü alabilmektedir. Nafaka hesaplaması yapılırken birçok etken söz konusudur. Kişinin geliri, üzerine kayıtlı olan mal varlıkları, gayrimenkul varlıkları, alınan maaş ve ek gelir gibi tespit ve analizler yapılır. Elde edilen sonuca göre nafaka belirlenir. Nafaka ödeyecek olan tarafın maaşının %25’i olacak şekilde hesaplaması yapılır. Nafaka yükümlüsü olan tarafın asgari ücret alması durumunda kişiyi zorlamayacak oranlarda nafaka ödemesi yapmasına karar verilir.
Sosyal ve ekonomik durumlar, nafaka hesaplamalarında iki taraf için de göz önünde bulundurulması gereken önemli hususlardır. Mahkemede verilen karara göre her yıl yapılacak olan artış için güncel veriler takip edilmelidir ki enfalasyon ve devülasyon gibi konularda taraflar etkilenmesin. Bu doğrultuda nafaka artış oranı için 2023 yılı için belirlenen oranlara göre hesaplama yapılır. [4]
Nafaka Artırım Davası Nedir?
Nafaka artırım davası, değişim gösteren ekonomik durum sonucunda nafaka alacaklısının, nafakayı ödeme ile yükümlü olduğu kişiden nafakanın artırılmasını talep ettiği davadır.
Nafaka artırım davası TMK m.331’de ve çeşitli düzenlemelerde kendine yer bulmuştur.
TMK m.331’e göre: Durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır. [2]
Nafaka artırım davası, ancak mahkeme kararı ile açılabilir.Mahkeme kararı olmadan ne olursa olsun açılması mümkün değildir. [1]
Ayrıca nafaka artırımını haklı bir sebebe dayandığını belirtecek deliller de yer almalıdır. Daha sonrasında ise artırım oranı hesaplanırken değişmesi gerektiğini talep etmeye neden olan unsurlar değerlendirilerek bir veri ortaya koyulur.
Son olarak önemli bir konuya değinmek isterim ki bu kısım gerçekten dava aşamasında çok değerli: Nafaka artırım davasında zamanaşımı ya da hak düşürücü süre yoktur. İnsan yaşamının doğası gereği kişi herhangi bir aralıkta artırıma ihtiyaç duyabilir. Bu sebepten ötürü bu dava her zaman açılabilir.
Nafaka Artış Oranı Nedir?
Nafaka artış oranı, zamanla değişen ekonomik koşullardan ötürü tarafların zarar görmemesi için getirilen bir düzenleme olan nafaka artışının oransal düzenlemesidir. [4]
Nafakadaki artış oranı Yargıtay kararları baz alınarak mahkemeler tarafından TÜİK’in açıklamış olduğu Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) oranı göz önünde bulundurularak hesaplanır. Bu oran ekonomik şartlara göre değişebilmektedir.
Nafaka Ödenmezse Ne Olur?
Nafaka takibi gerektiren bir ödeme sürecini içermektedir. Ödenmemesi durumunda ilk olarak icra takibi başlatılacaktır. Açılan icra takibi neticesinde ödeme emri icra borçlusuna tebliğ edilir. İcra takibi süreci başlamasına ragmen borçlu nafakayı hala ödememiş ise hakkında hapis cezası istemiyle şikayet yoluna gidilebilecektir. Bu konuyla ilgili düzenleneme İcra ve İflas Kanunu m.344’te düzenlenmiştir.
İcra ve İflas Kanunu m.344’e göre: Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine, üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapsin tatbikine başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse, borçlu tahliye edilir. Borçlunun, nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmış olması halinde, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak, tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir.
İlgili madde hükmü gereğince nafakanın ödenmemesi halinde şikayet tarihinden geriye dönük olarak üç aylık nafakanın ödenmemesi sebebiyle nafaka yükümlüsü aleyhine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir. [3]
Tedbir Nafakası Ödenmezse Ne Olur?
Tedbir nafakasının ödenmemesi durumunda karşı tarafın haklarının zarar görmemesi için hızlıca aksiyon alınması gerekir. İlk olarak onaylı duruşma zaptı ile icra dairesine başvurarak icra takibi başlatılır. Ödemenin gerçekleşmemesi durumunda şikayet talebi ile icra ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu durumda ise nafaka alacaklısı, borçlunun nafaka yükümlülüğünü yerine getirmemesi nedeniyle üç aya kadar tazyik hapsiyle cezalandırılmasını talep edecektir.
Yoksulluk ve İştirak Nafakası Ödenmezse Ne Olur?
Yoksulluk ve iştirak nafakasının ödenmemesi durumunda ise birtakım yapılması gereken işlemler bizleri bekliyor. İlk olarak onaylı ilamla birlikte ilamlı icra takibinin başlatılması gerekmektedir.Fakat icra takibi ile alacağın tahsil edilebilmesi için bazı şartların olması gerekmektedir. Bunları şöyle ifade edebiliriz:
- Nafaka ödenmesini öngören yerel mahkeme kararı ve bu doğrultuda alınan icra takibi kararı
- Nafaka borcunun hala devam ediyor olması
- Nafaka borçlusuna ödeme emrine ilişkin tebliğin yapılmış olması
- Tebliğe ilişkin yasal sürenin geçmesiyle icra takibinin kesinleşmesi gerekmektedir.
İcra takibinin başlatıldığına dair tebliğin karşı tarafa yapılmasına ragmen ödeme karşı tarafa hala yapılmamışsa icra ceza mahkemesine üç aylık tazyik hapsi istemli nafaka borçlusu şikayet edilmektedir. [4]
Çekişmeli Boşanma Davasında Nafaka ve Tazminat Ne Kadar Olur?
Çekişmeli boşanma davasında nafaka ve tazminata hükmedilebilmesi için öncelikle kusur tespiti yapılması gerekmektedir.
Tazminat, nafaka ve velayetle birlikte boşanma davalarının ferilerindendir. Bu sebepten ötürü boşanma davası ile birlikte maddi ve manevi tazminat talebi de ileri sürülebilmektedir.
Çekişmeli boşanma nedeniyle ileri sürülecek maddi ve manevi tazminat miktarına değincek olursa ilk olarak maddi tazminatı ele alarak başlayabiliriz. Maddi tazminat sizlerin de takdir edeceği üzere karşı tarafın bu durumdan dolayı uğradığı maddi nitelikteki objektif zararlarının toplamını içeren zararların tazminini içeren bir türdür. Manevi tazminat ise mevcut durum nedeniyle bireyin psikolojik ve sosyolojik olarak yaşadığı bunalımları telafi amacıyla tazminini gerektiren bir tür olarak karşımıza çıkmaktadır. Çekişmeli boşanmada bu iki tazminat türünde ise önce kusur tespiti yapılarak gerekli adımlar atılmalıdır. Nafakada ise benzeri bir yol izlenir. Tarafların evliliğinin sona ermesi nedeniyle nitelik ve ekonomik imkanlar göz önünde bulundurulduğunda daha zayıf olan ve kusur açısından mağdur durumunda olan tarafa ödenmesi gerekir. Ödemenin nasıl yapılacağına ilişkin hükümler TMK’de düzenlenmiş olmakla birlikte gerekli hususlarda hakimin takdir yetkisine göre hareket edilebilmektedir.
Nafakanın miktarı ise yukarıda bahsetmiş olduğum ekonomik koşullar ve ÜFE’ye göre netlik kazanmaktadır.
Nafaka Yasası Nedir?
Kamuoyunda nafaka yasası olarak bilinen ve özellikle TMK m.175’te bahsi geçen süresiz nafaka üzerinden yoğun eleştirilere maruz kalınan bir konuya dair birtakım düzenlemeleri içeren bir yasadır nafaka yasası.
Bu yasaya göre evlilik süresi göz önünde bulundurularak nafaka ödemesinin devam etmesi planlanmaktadır.Önceki düzenlemede yoksulluk nafakası eşin yoksulluk durumu bitene kadar veyahut yeni bir evlilik gerçekleştirinceye kadar devam etmekteydi. Bu sınırsızlık hali nafaka borçlusunu ekonomik olarak ciddi ölçüde yıpratmaktaydı. Nafaka yasası ile bu duruma önlem almak amaçlanmaktadır.
Birikmiş Nafaka Borcunun Talep Edilmesi
Nafaka borcunun ödenmesindeki aksaklıklar nedeniyle birikmesi sonucunda nafaka borcunun talep edilmesi gerekmektedir. Birikmiş yani ödenmeyen nafaka ise geçmişe dönük son 10 yılı kapsamaktadır. Bu konuda geçmişe yönelik nafaka iadesi için tek şart ise nafaka alacaklısı olmaktır. Bu sayede nafaka yükümlüsünün borcunu ifa etmemesi nedeniyle nafaka alacaklısı tarafından ilamlı icra yolu ile 7 gün içinde ödemesi için takip başlatılabilecektir.
Sizlerin de takdir edeceği üzere nafaka alacağında zamanaşımı 10 yıldır. Bu süre içinde ödenmeyen nafaka alacağı için yukarıda bahsettiğim hususlar uygulanır.
Nafaka Ödenmemesi Halinde Emekli Maaşına Haciz Konulabilir Mi?
Nafaka alacağının düzenli olarak ödenmesi gerekmektedir. Fakat bu konuda sık sık uyuşmazlıklar karşımıza çıkmaktadır. Bu durumun en tipik örneği ise hacizdir. Mevzubahis durum boşanmış çiftler arasında çok sık rastlanmaktadır. Peki ödenmemesi halinde emekli maaşı haczedilir mi gelin bu konuyu ele alalım. Emekli maaşı bir bakıma ücrettir. Yani ayrıcalıklı alacaklardan biridir. Böyle olmasından ötürü birtakım özellikleri vardır. Bunları haczedilememe, devredilememe ve rehin edilememe olarak sıralayabiliriz. Fakat haczedilememe konusunda mevzuattaki düzenleme ile bir istisna getirilmiştir. Kanunda da öngörüldüğü üzere nafaka alacakları için maaşın haczi mümkündür. Ancak hacizde belli bir sınırlama getirilmiştir. Nafaka alacağı sebebiyle maaşın haczinde getirilen sınırlama dörtte birdir. Bu orandan daha fazla haciz yapılması mümkün değildir.
Toparlayacak olursak nafaka alacağı sebebiyle, emekli maaşının dörtte birine kadar hacze başvurmak mümkündür. Bu işlemin yapılması için icra takibi yoluna gidilmelidir. İcra takibi için nafaka borçlusunun yerleşim yerinde icra takibinde bulunulması ve haciz işleminin başlatılması mümkündür. Eğer ki, icra müdürlüklerince söz konusu haciz emekli maaşına dörtte bir sınırdan fazla konulmuşsa, dilekçe ile bu yanlışın düzeltilmesi gerekir.
Emekli maaşının haczi 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 93.maddesi gereği sadece belirli borçlar bakımından mümkündür.. Bu kapsamda söz konusu maddeye göre, Sosyal Sigortalar Kurumunun prim alacakları ve nafaka alacakları dışında emekli maaşının haczi mümkün değildir. Tamamı için haczedilmesinin önü kesilerek nafaka borçlusunun hayatını sürdürürken ekonomik olarak zorlanmaması amaçlanmıştır.
Anlaşmalı Boşanmada Nafaka Ne Kadar?
Anlaşmalı boşanma davası, tarafların mevzuatta belirtilen hususları yerine getirdiği çekişmeli boşanma davası gibi uzun sürmeyip tek celsede boşanabilecekleri fakat anlaşmalı boşanma protokolünün hakim tarafından onaylanması şartı gerektiren bir dava türüdür.
Nafakanın ise kişiyi ekonomik bakımdan zorlamayacak kadar kabul edilebilir nitelikte bir belirleme ile mümkündür. tarafların özellikle çocuklar için belirledikleri nafakalar ekonomik durum ve enflasyon oranında erimiş ve azalmış ise yahut kendi adlarına belirledikleri nafakalar aynı şekilde azalmış ise nafaka artırım davası açılarak üstesinden gelinebilmektedir. Anlaşmalı boşanma davası tek celsede boşanma davası olduğundan dolayı sosyal inceleme raporu aldırılması yahut sosyo ekonomik durum araştırması yapılmasına da gerek yoktur.
Erkek Hangi Durumlarda Nafaka Ödemez?
Boşanma sonrasında özellikle gündeme gelen konulardan biridir, nafaka. Ülkemizin sosyo kültürel yapısı göz önünde bulundurulduğunda nafakayı ödeyen taraf genellikle erkek olur. Bazı durumlar haricinde ise erkek nafaka ödemez. Peki bunlar hangileridir, gelin hep beraber inceleyelim.
İlk olarak şunu söyleyebiliriz: Eşin gelirinin olmaması durumunda kadının nafaka alması biraz zordur. Nafaka ödemesi beklenen tarafın herhangi bir geliri yoksa ve çalışmıyorsa yoksulluk nafakasını yine de ödemesi gerekmektedir. Mahkeme gelir düzeyini dikkate alarak nafaka miktarını düşük tutabilir. Devam edecek olursak boşanma davasından sonra eşe nafaka bağlanmışsa ve eş, ortada neden yokken işten ayrılmışsa mahkeme tarafından verilen yoksulluk nafakasının durdurulması söz konusu olabilmektedir. Eşin yoksul olma hali, taşınmazının varlığı ve gelirine göre hareket edilir. Bir sonraki istisnamız ise başka birisiyle yaşayan eşin nafaka alma durumunda karşımıza çıkmaktadır. TMK’de eşlerin nafaka alabilmesi evlenmemiş olmasına bağlanmıştır. Nafakayı ödeyen taraf resmi ya da evlilik dışı ilişkiyi ispatlaması halinde nafaka kesilir. İspatlamasının ardından nafaka iptali davası açarak gerekli prosedürü başlatmış olur. Bir diğer istisnamız ise kusurlu olan tarafın hukuki durumunda karşımıza çıkmaktadır.Sizlerin de bildiği üzere nafaka, belli şartlara bağlı olarak verilir ve kesilir. Özellikle çekişmeli boşanma davalarında her iki tarafında kusurları araştırılır. Çünkü kusurlu olan tarafa, kusur türüne göre nafaka bağlanmayabilir. Ayrıca bu durumda olan taraf, boşanma davasını kaybedecektir.
Önemli bir yere değinmek isterim ki kusurlu olan tarafın kadın ya da erkek olması bir şeyi değiştirmez. Çünkü kanun önünde cinsiyete bakılmaz. [1]
Reşit Çocuğun Yardım Nafakası Davası
Günümüzde gündem konusu olan bir diğer konu ise reşit çocuğun yardım nafakasına ilişkindir. Reşit olan bir çocuğun boşanma sonrasında yardım nafakası durumunu ele alacağız. Konuyla ilgili TMK’deki düzenlemeye bakmakta fayda var.
TMK m.328’e göre:
Ana ve babanın bakım borcu, çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. Çocuk ergin olduğu halde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde olmak üzere, eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdürler. [2]
Bu doğrultuda ifade etmek gerekir ki reşit çocuğun eğitim hayatı için alacağı nafaka iştirak değil yardım nafakasıdır. Bu nafaka yükümlüsünün bulunduğu yer aile mahkemesinde açılacak dava ile nafaka talep edilebilmektedir. Nafaka miktarı ise Türk Medeni Kanunu m.4’te [2] belirtildiği üzere hakkaniyet ilkesine göre belirlenir.
Kaynakça
[1] Turgut Akıntürk / Derya Ateş- Türk Medeni Hukuku Aile Hukuku İkinci Cilt, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2022
[2] https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4721.pdf Türk Medeni Kanunu
[3] http://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/m2010-90-651
[4] https://kadimhukuk.com.tr/makale/nafaka-artirim-davasi-surec-harc-dilekce/
