Anlaşmalı Boşanma Nedir?
Kanunda düzenlenen evliliği sona erdiren sebeplerden biri de boşanmadır. Anlaşmalı boşanma, evlilik kurumunu oluşturan tarafların ortak bir karar ile bu evliliği sonlandırmak istemeleri durumunda başvuracakları boşanma davası türüdür. Anlaşmalı boşanma, TMK m. 166’da düzenlenmiştir.
“Evlilik en az bir yıl sürmüş̧ ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi halinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış̧ sayılır. Bu halde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü̈ halinde boşanmaya hükmolunur. Bu halde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz.”
İlgili maddedeki şartların gerçekleştiğini gören hâkim, boşanmaya karar verir. Çünkü kanun, eşlerin boşanma hususunda anlaşmış olmalarını, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığına ve bu durumun ortak hayatın devamının beklenmez hale getirdiğine ilişkin bir faraziye olarak kabul etmiştir. Ancak sırf anlaşmış olma, kendiliğinden boşanma sonucunu sağlamamaktadır; boşanma kararının verilebilmesi için bir sebep oluşturmaktadır. [1]
Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nedir?
Anlaşmalı boşanma protokolü; tarafların mahkemeye başvururken velayet, nafaka, maddi ve manevi tazminat, soyadı ve mal varlıkları gibi hususlarda anlaşıp karşılıklı imzaladıkları anlaşmadır. Bu hususlardan bazıları aşağıdaki gibi açıklanabilir:
- Velayet
Velayet, Türk Medeni Kanunu’nun 335-351’inci maddeleri arasında düzenlenmiştir. TMK uyarınca velayet; çocukların bakım, eğitim-öğretim ve korunması ile temsil görevlerini kapsar. Ana babaya velayet hakkıyla verilen yetki; çocuğun bakımı, çıkarlarının korunması, temsili, eğitimi, mal varlığının yönetimi için hukuki bir temel oluşturmaktadır.
Anlaşmalı boşanma protokolünde yer alması gereken en önemli unsurlardan biri olan çocuğun velayeti, ana ve babadan kime verileceği ortak bir şekilde kararlaştırılmış olup anlaşma içeriğinde belirtilmelidir. Bununla birlikte, çocuğun ana ve baba ile olan kişisel ilişkinin sürekliliği açısından belirtilmesi gereken görüşme günleri ve saatleri de tarafların ortak iradesine göre belirlenmeli ve protokolde yer almalıdır. Gerektiği noktada, çocuğun somut olaydaki menfaatine göre hâkimin takdir yetkisini kullanma hakkı bulunmaktadır. Türk Medeni Kanunu’nda yer almayan; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 7 Numaralı Protokol’ün 5. Maddesinin iç hukukumuzda değişikliğe yol açan hükmü ile, talep etmeleri halinde ana babaya ortak (birlikte) velayet verilebileceğini kabul etmiştir. [2] Ortak velayette; ana ve baba çocukların ekonomik giderlerini eşit şekilde üstenip, çocuğun fiilen kimde kaldığı fark etmeksizin diğer ebeveyni ile de kişisel ilişkilerin devam ettirilmesi öngörülmüştür.
- Velayet Davası
Velayet ile ilgili bir diğer önemli husus ise, tarafların bu konuda mutabık olamayıp velayetin değiştirilmesi davası açma isteminde bulunmalarıdır. Velayet davası; velayet kendisine bırakılan tarafın, görev ve sorumluluklarını yerine getirememesi ya da çocuğun menfaatinin gerektiği gibi korunamaması durumunda diğer eş tarafından açılabilecek bir dava türüdür. Bu durum TMK’nın 183. maddesi “Durumun Değişmesi” hükmünde açıklanmıştır.
“Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, re’sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır.”
Velayetin değiştirilmesinde her zaman esas nokta çocuğun menfaati olmaktadır. Belli bir yaşın üzerindeki çocuklarda, hâkim velayeti düzenlerken çocuğu dinleyip, fikirlerini dikkate almaktadır. Hâkimin bu görüşmeyi yapmaması halinde; velayetin düzenlenmesi, değiştirilmesi ya da kaldırılması mümkün olmamaktadır.
- Çocuğun Kişisel İlişkisi
Anlaşmalı boşanma protokolünde belirtilmesi gereken unsurlar arasında olan velayetin belirlenmesi, çocuğun kişisel ilişkileri için büyük önem taşımaktadır. Velayet kendisine bırakılmayan eş, TMK m. 123’e göre, çocuk ile kişisel bağı sürdürme konusunda iletişim ve bağ kurma hakkına sahiptir. Diğer eşin bu konuda müdahalesi ve çocuk ile kişisel bağ kurulmasında sorun çıkarması durumunda velayet kendisine bırakılmayan eş, dava açma hakkına sahiptir. Bu olay göz önünde tutulduğunda, mahkemece belirlenmiş sürelerde görüşme ve zaman geçirme hakkına sahip olan tarafın hakkına bir istismar söz konusu olmaktadır. Ancak idrak yaşı gelmiş çocuğun velayeti kendisinde bulunmayan ana ya da baba ile kişisel ilişki kurmak istememesi durumunda çocuğun kararı esastır.
- Nafaka
Çocuğun bakım masrafları ve giderleri kural olarak velayet kendisine verilmiş ana ya da babaya aittir. Ancak TMK m. 182/2 ‘de yer alan hükme göre, diğer taraf da gücü oranında bu masraflara katılmak zorundadır. Hâkim iştirak nafakasına talep olmadan karar verir. [3] Hâkim, çocuğun menfaatini esas aldığından, velayet kendisine bırakılan eş bu nafakayı talep etmese dahi hâkim re’sen hükmetme hakkına sahiptir. Diğer eşin iştirak nafakası ödemeye mali gücünün yetmemesi durumunda, TMK m.182’ye göre ödeme zorunluluğu bulunmamaktadır. Anlaşmalı boşanma protokolünde belirtilmesi gereken diğer bir nafaka türü ise yoksulluk nafakasıdır. İştirak nafakasının aksine hâkim, talep edilmediği sürece yoksulluk nafakasına re’sen karar vermemektedir.
Eşlerden birinin böyle bir talepte bulunması halinde, protokolde hangi tarafın ne zaman ve ne kadar ödeyeceği açıkça belirtilmiş olmalıdır.
- Tazminat ve Mal Varlıkları
Maddi ve manevi tazminat, boşanma davasında talep edilebilecek unsurlardan biridir. Taraflar, hangi eşin kime ne kadar ve ne zaman ödeyeceğini protokolde açıkça belirtmiş olmalıdır. Böyle bir talepleri olmaması durumunda da taleplerinin olmadığı anlaşmaya eklenmelidir. Protokolde kararlaştırılması gereken unsurlardan bir diğeri, mal varlıklarıdır. Evlilik birliği içerisinde edinilmiş olan malların paylaşımının eşler tarafından kararlaştırılması mümkündür. Kararlaştırılan mal paylaşımı, protokolde açıkça belirtilmiş olmalıdır.
Anlaşılan bu hususlar doğrultusunda boşanmak isteyen eşler bu protokolü hazırlayarak hâkimin anlaşmalı boşanmaya karar vermesi için gerekli ön şartı gerçekleştirmeyi amaçlamaktadırlar. Ancak tarafların anlaşması bu sonucu sağlamaya yetmemektedir. Ayrıca hâkimin bu anlaşmayı “uygun bulması” gerekmektedir. [4] Aile mahkemesi hakiminin bu anlaşmayı uygun bulması durumunda boşanmaya karar verilmektedir. Ancak hâkim, gerektiği takdirde tarafların ve çocukların menfaati doğrultusunda protokole müdahale hakkı bulunmaktadır.
Anlaşmalı Boşanmanın Şartları Nelerdir?
- Evlilik en az 1 yıl sürmüş olmalıdır.
- Eşler boşanmak için birlikte başvurmalıdır ya da bir eş, diğer eşin açtığı boşanma
davasını kabul etmelidir. - Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi gerekmektedir.
- Tarafların yapmış oldukları anlaşmanın hâkim tarafından uygun bulunması
gerekmektedir.
Hâkimin taraflarca düzenlenen anlaşmayı uygun bulması ya da hâkimin öngördüğü değişiklikleri tarafların kabul etmesi durumunda boşanmaya direkt olarak karar verilmektedir. Yargıtay’a göre taraflar boşanma kararı kesinleşinceye kadar her zaman tek taraflı irade beyanı ile geri dönme imkanları bulunmaktadır. [5]
Anlaşmalı Boşanma Kaç Gün Sürer?
Anlaşmalı boşanma birçok davaya kıyasla daha hızlı sonuçlanmaktadır. Bunun için belirli bir süre verilmemekte olup süreç görülen mahkemenin yoğunluğuna göre değişebilmektedir. Ortalama bir süreden bahsedilecek olursa 3-5 ay aralığında davaların birçoğu sonuçlanmaktadır. Bununla birlikte, her anlaşmalı boşanmada tek celsede sonuç alınmamaktadır. Ancak anlaşmalı boşanma protokolünün her şartına uyulmuş ve eksiksiz olduğu durumlarda tek celsede sonuç alınabilmektedir.
Anlaşmalı Boşanmanın Avantajları Nelerdir?
Anlaşmalı boşanmanın avantajları şu şekilde sıralanabilir:
- En hızlı sonuç alınan boşanma davası türüdür.
Anlaşmalı boşanmada, taraflar öncesinde pek çok hususta ortak bir fikre varmış oldukları için,hazırlanan protokolde hâkimin eksik gördüğü bir durum oluşmadıkça tek celsede boşanmak mümkündür. Günümüzde, mahkemelerin iş yoğunluğu açısından duruşma günleri oldukça uzak tarihlere verilmektedir. Ancak, birçok davaya kıyasla anlaşmalı boşanma davası tek duruşmada sonuçlanabilmektedir.
- Ekonomik anlamda kolaylık sağlamaktadır.
Yukarıdaki maddede belirtildiği üzere, anlaşmalı boşanma davası kısa sürede sonuçlanmaktadır. Çekişmeli davalarda olduğu gibi dava dilekçesi, cevap dilekçesi ve bunların tebliği gibi aşamalar, anlaşmalı boşanma davasında bulunmamaktadır. Bu aşamaların her birinde yargılama giderleri adı altında belirli ücretler talep edilmektedir. Delil toplama, dilekçelerin uzaması gibi sebeplerden dolayı uzayan boşanma davalarında yükümlü olunan yargılama giderleri anlaşmalı boşanmaya göre daha fazla olmasından dolayı tercih edilmesi daha avantajlı olarak kabul edilmektedir.
- Süreç psikolojik olarak daha rahat ilerlemektedir.
Adliyede ve duruşma salonlarında geçirilen zamanın çok olmamasından kaynaklanan bu avantaj, tarafları psikolojik olarak daha az yormaktadır. Bu şekilde süreç hem taraflar hem de çocuklar açısından minimum zararla atlatılmış olmaktadır.
Anlaşmalı Boşanma Avukatı Nasıl Seçilir?
Anlaşmalı boşanma protokolünde belirlenen; velayet, nafaka, mal paylaşımı gibi önemli hususların düzenlenmesi, davanın kabulü için özenle ve dikkatle hazırlanmış olması gerekmektedir. Tarafların avukat desteği olmaksızın düzenlemiş olduğu protokolde, olası eksiklikler sonucu davanın reddi ya da davanın tek celsede sonuçlanmaması gibi durumlar ile karşı karşıya kalınabilmektedir. Bu sebeple, işinde tecrübeli ve uzman bir avukat yardımıyla süreci yönetmek daha sağlıklı olmaktadır.
Anlaşmalı Boşanma Davası Dilekçesi Nasıl Yazılır?
Anlaşmalı boşanma davası dilekçesinde bulunması gereken en önemli nokta, tarafların evlilik birliğinin sarsılmış olduğuna dair ortak yöndeki iradeleridir. Dilekçede tarafların kişisel bilgileri ile; evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması, mali açıdan belirlenen hükümlerin detaylıca açıklanması, çocuklara ilişkin velayet ve nafaka düzenlemelerin belirtilmesi, mal varlıkları ve tazminat gibi mutabık olunan tüm hususların yazılmış olduğu anlaşmalı boşanma protokolü de dilekçe eki olarak sunulması gerekmektedir. Protokoldeki eksik bir husus, davanın reddine sebebiyet olabilmektedir. Bu sebeple dilekçenin hazırlanması aşamasında uzman bir avukattan yardım alınması çok doğru olacaktır.
Anlaşmalı Boşanma Davası Dilekçe Örneği
……….. AİLE MAHKEMESİNE
DAVACI:
DAVALI:
KONU: Evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeni ile anlaşmalı boşanma talebimizin kabulü talebimizdir.
AÇIKLAMALAR
1) Davacı müvekkil ile davalı ……….., …/…/….. tarihinden itibaren evlilikleri devam etmektedir. Bu evlilikten …../…/….. doğumlu müşterek çocuk …………. bulunmaktadır.
2) Müvekkilim ve davalı eşi; evlilik hayatında uyumsuzluklar yaşamış olup, yaşadıkları duygu ve düşünce ayrılıklarından dolayı müşterek hayat çekilmez hale gelmiştir. Bu nedenle evlilik birliğini sürdürmek anlamsız bir hale gelmektedir.
3) Davalı eş, davayı kabul etmiştir. Müvekkilim ve davalı eşi bir araya gelip; çocukların velayeti, nafaka, boşanmanın mali sonuçları, mal varlıklarının paylaşımı ve çocukların şahsi ilişkilerini içeren protokolü düzenlemiş ve imzalamışlardır. (EK-1) Yukarıda bahsi geçen sebepler doğrultusunda, ekte sunulan protokol de göz önünde bulundurularak tarafların boşanmasına karar verilmesi için işbu davanın açılma zorunluluğu doğmuştur.
HUKUKİ NEDENLER: TMK ve ilgili sair mevzuat.
DELİLLER: Nüfus kayıtları, …/…/…. tarihli protokol
SONUÇ VE TALEP: Açıklanan tüm sebeplerle ve mahkeme tarafından resen
gözetilecek hususlar doğrultusunda;
1) Davamızın kabulüne,
2)Tarafların Protokol’de belirtilen şartlar doğrultusunda anlaşmalı olarak boşanmalarına karar
verilmesini saygılarımla vekaleten talep ederiz.
EKLER:
EK-1: Boşanma protokolü.
EK-2: Nüfus Kayıtları
DAVACI
Kaynakça
[1] DURAL, Mustafa; ÖĞÜZ, Tufan; GÜMÜŞ, Mustafa Alper. Türk Özel Hukuku, Cilt III:
Aile Hukuku. İstanbul : Filiz Kitabevi, 2022. s. 122.
[2] TAŞKIN, Özden Özer. 1, Dergi Park, 2020, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi,
Velayet Hakkının Kullanılması, Velayetin Değiştirilmesi, Cilt 6.
[3] DURAL, Mustafa; ÖĞÜZ, Tufan; GÜMÜŞ, Mustafa Alper. Türk Özel Hukuku, Cilt III:
Aile Hukuku. İstanbul : Filiz Kitabevi, 2022. s. 150.
[4] NOMER, Haluk Nami. 2, Dergi Park, 2021, Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi,
Anlaşmalı Boşanma Protokolünden Dönülebilir Mi?, Cilt 18.
[5] DURAL, Mustafa; ÖĞÜZ, Tufan; GÜMÜŞ, Mustafa Alper. Türk Özel Hukuku, Cilt III:
Aile Hukuku. İstanbul : Filiz Kitabevi, 2022. s. 125.
