Alkollü Araç Kullanımı ve Cezaları Nelerdir?
Alkollü araç kullanma günümüzdeki trafik kazalarının çok büyük bir bölümünü oluşturmaktadır. Yapılan bir araştırmaya göre Türkiye, küresel trafik kazası ölümlerinin yarısını oluşturan 10 ülke içerisinde yer almaktadır, ve bu ölümlü kazaların yarısından fazlası alkollü sürücülerin sebep olduğu kazalardır. Aynı zamanda bu trafik kazalarının %95’inde sürücülerin suçlu bulunduğu da istatistiksel bir gerçektir. Bilimsel araştırmalar alkolün hiç bir seviyesinin sürücülük için güvenli olmadığını göstermektedir. Bütün ülkeler yasal alkol limitini belirlerken konuyu tıbbi, psikolojik ve sosyal yönüyle değerlendirerek bir karara varmakta, belli bir riski kabul ederek bu limitleri belirlemektedirler. [1]
WHO’nun yol güvenliğinde eylem planı destek raporuna (2013) bakıldığında Türkiye’nin genel popülasyon için (genç ve acemi sürücüler dahil) kan alkol düzeyi sınırı 0.05 g/dl dir. Mesleki ve ticari sürücülerde bu sınır sıfırdır. Dünya geneline bakıldığında bu oranların, sıfır tolerans ile 0,8 mg/ml arasında değişkenlik gösterdiği görülmektedir. Risk değerlendirme çalışmaları, bağımlılık yapıcı maddelerin alkolle birleştirilmesinin bir trafik kazasına karışma veya bir trafik kazasından sorumlu olma riskini önemli oranda arttırdığını ortaya koymaktadır.
World Health Organization (WHO)‘nun yapmış olduğu araştırmaya göre, kandaki alkol miktarının 0,5 promili geçmesi halinde kaza riski yüksek derecede artmaktadır.
Aynı araştırmaya göre tüm sürücülere rastgele şekilde alkol testi yapıldığında alkollü sürüş ile ilgili yasaların caydırıcılığı artmaktadır. 135 ülke, alkol yasasına dayanarak alkometre ile sürücüleri alkol testine tabii tutmaktadır. Araştırmada alkol yasalarının gerektiği gibi uygulananmasının karayollarında ölenlerin sayısını %20 azaltabileceği öngörülmüştür.
Bugün, 89 ülke kandaki alkol değeri 0,5 promilin üzerinde olan sürücülerin araç kullanmasını yasaklamaktadır. Fakat bu ülkelerin sadece %21’i bu yasaları doğru bir şekilde uygulamaya geçirdiklerini ifade etmiştir. [2]
Türkiye’de Alkollü Araç Kullanmanın Cezaları
Alkollü araç kullanmanın cezaları, bu cezaya kaç kez yakalandığınıza göre değişmektedir. Cezalar ve tutarları; ilk kez yakalananlar, iki kez yakalananlar ve üç veya daha fazla kez yakalananlar olarak üçe ayrılır.
İlk kez yakalananlar; 2023 yılı için alkollü araç kullanırken ilk kez yakalanan sürücüler 4064 TL para cezasına çarptırılır ve ehliyetlerine 6 ay süreyle el konulur. Belirlenen miktar tebliğ edildikten itibaren 15 gün içinde para cezasını ödeyen kişilere %25 indirim uygulanır. Ancak bu indirim ehliyete el konulan 6 ay sürelik ceza için uygulanmaz, sadece para cezasını kapsar.
İkinci kez yakalananlar; Sürücünün ikinci kez alkollü araç kullanırken yakalanması durumunda 5096 TL para cezası ödemesi hükmolunur, aynı zamanda sürücü ikinci kez alkollü araç kullanırken yakalandığı için bu sefer ehliyetine 2 yıl süreyle el konulur. Yine cezanın tebliğ edildiği tarihten itibaren 15 gün içinde ödenmesi halinde %25 indirim uygulanır. Ayrıca bu sefer sürücüler ” sürücü davranışları geliştirme eğitimi”ne tabii tutulur. Eğer sürücünün alkol seviyesi 100 promili aşmışsa aynı zamanda trafik güvenliğini tehlikeye sokmaktan yargılama yapılır. Tüm bu cezalar ve tutarları 2023 yılını kapsamaktadır.
Üç veya daha fazla kez yakalananlar; Kişinin yasal promil sınırını üçüncü kez aşması ve yakalanması durumunda 2023 yılı itibariyle ödeyeceği ceza 8190 TL’dir. Yine cezanın tebliğ edildiği tarihten itibaren 15 gün içinde ödenmesi halinde %25 indirim uygulanır. Ayrıca sürücünün ehliyetine 5 yıl süreyle el konulur. Ek olarak sürücü psiko-teknik teste tabii tutulur, 6 aydan az olmamak koşulu ile hapis cezası uygulanır. [3]
Alkollü Araç Kullanmanın Yasal Sınır Nedir?
Karayolları Trafik Yönetmeliği‘nin 97. maddesine göre: ” Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri almış olan sürücüler ile kanlarındaki alkol miktarı 0.50 promilin üzerinde olan hususi otomobil sürücülerinin ve kanlarındaki alkol miktarı 0.20 promilin üstünde olan diğer araç sürücülerinin karayolunda araç sürmeleri yasaktır.”
Yönetmelikte de belirtildiği üzere yasal sınır 0,50 promildir. Bu promil seviyesini aşan sürücülere 2023 yılında belirttiğimiz cezalar uygulanır. [4]
Alkollü Araç Kullanmanın Cezası Nereye Ödenir?
Ceza tebliğ edildiği takdirde e-devlet üzerinden, bazı bankalar üzerinden veya PTT şubeleri aracılığıyla ödenebilmektedir.
Alkollü Araç Kullanmanın Cezası Ödenmezse Ne Olur?
Mahkeme kararıyla verilen adli para cezaları ödenmemesi durumunda hapse dönüşebilirken, trafikte alkollü araç kullanma cezası ise, idari para cezası olmasından dolayı ödenmemesi halinde hapis cezası uygulanmaz. Kişi hakkında icra süreci başlar. Ve bu para kişiden mutlaka tahsis edilir. İdari para cezası kararlarının kişiye tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde ödenmesi halinde indirim uygulanır.30 gün içerisinde ödenmemesi halinde ise faiz işlemeye başlar ve bunun üzerine icra süreci başlatılır. Yani zor kullanılarak alınır.
Cezanın İptali İçin İtiraz Nereye Yapılır?
Verilen cezanın haksız olduğunu düşünen sürücüler iki yere başvurabilir. Sulh Ceza Hakimliği veya İdare Mahkemesi.
Sulh Ceza Hakimliğine itiraz için 15 günlük hak düşürücü süre söz konusudur. Bu süre tebliğ ile başlar. İdari para cezası kararı kişiye tebliğ edildikten sonra 15 gün içerisinde itiraz edilmezse kesinleşir.
İdare mahkemesine yapılan itirazda ise 60 günlük hak düşürücü süre vardır.
Ceza Puanı Nedir? Aşılması Halinde Ne Olur?
Karayolları Trafik Kanununda yer alan trafik ihlallerini gerçekleştiren sürücüler için ceza puanı adında bir çetele tutulur. Örneğin alkollü araç kullanan kişi için 20 ceza puanı bu çeteleye yazılır.
Trafik ihlalinin yapılmasından itibaren 1 yıllık süre içerisinde 100 ceza puanını dolduran sürücünün ehliyetine 2 ay el konulur. Ayrıca sürücü bir takım eğitimlere tabii tutulur.
1 yıl içinde ikinci kez 100 ceza puanını dolduran sürücünün ehliyetine 4 ay el konulur. Bunun yanında psiko-teknik testine tabii tutulur. Bu denetim sonunda uzmanlar sürücünün araç kullanmaya devam etmesinde bir sakınca görmezlerse ceza süresinin bitmesiyle birlikte ehliyet iade edilir.
Aynı yıl içerisinde 100 ceza puanını 3 kez dolduran sürücülerin ehliyetleri süresiz şekilde ellerinden alınır.
Bu miktarlar stajyer sürücüler için daha farklı ve daha sert şekilde uygulanır.
Alkolmetreye Üflememenin Cezası
Kolluk birimleri promil miktarını ölçme amacıyla alkometreyi uzattığında üflemeyen sürücülere 2023 yılında 9869 TL idari para cezası uygulanır ve ehliyetine 2 yıl süreyle el konulur. Eğer kişi alkolmetreye üflemediğinde kesilen ceza sonrasında üflemeye karar vermiş ise bu kez alkolden ceza kesilirse üflememeden dolayı aldığı ceza iptal olmaktadır. Çünkü aynı anda hem üflememekten hem de alkollü araç kullanmaktan ceza kesilmesi mümkün değildir. [5]
Ehliyet Nereden Geri Alınır?
Ehliyetine el konulan sürücüleri, belgesine el koyan trafik birimine en yakın Trafik Denetleme Şube Müdürlüğü’ne sürenin bitiminden itibaren dilekçe ile başvurarak belgelerini geri alabilirler. Cezanın ödendiğine dair belgeyi ibraz etmeleri yeterlidir.
Alkollü Araç Kullanma Cezası Sicile İşler mi?
Tüm trafik cezaları gibi alkollü araç kullanmaktan ötürü kişi hakkında uygulanan idari para cezası suç değil kabahat teşkil etmektedir. Bu nedenle adli sicil kaydına işlenmez. Yani kişinin alkollü araç kullanmasından ötürü hakkında uygulanan idari yaptırım sabıka kaydında yer almayacaktır.
Adli sicil kaydına suç karşılığında yargılama sonucunda verilen mahkumiyet kararları işler. Buna bağlı olarak kişi eğer 100 promil sınırını aşmışsa trafik güvenliğini tehlikeye atmak suçundan yargılanacak ve şartları gerçekleşmişse bu durum sabıka kaydına işlenecektir. [6]
Alkollü Araç Kullanma Nedenli Hapis Cezaları
Eğer sürücüde 1.00 promil ve üzeri alkol var ise:
Türk Ceza Kanununun 179. maddesi gereğince: “(2) Kara, deniz, hava veya demiryolu ulaşım araçlarını kişilerin hayat, sağlık veya malvarlığı açısından tehlikeli olabilecek şekilde sevk ve idare eden kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”
Sürücü 3 veya daha fazla kez alkollü yakalandıysa:
2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 48/5 maddesi gereğince, sürücüye 6 aydan az olmamak koşuluyla hafif hapis cezası verilir. [7]
Alkollü araç kullanan sürücü can kaybı ya da yaralanmaya sebebiyet verirse:
Sürücü, Türk Ceza Kanununun taksirle yaralamayı düzenleyen 89. maddesi ya da taksirle ölüme sebebiyet vermeyi düzenleyen 85. maddesi doğrultusunda değerlendirilir. Suçun bilinçli taksirle işlendiğine kanaat getirilirse, verilecek ceza taksirli halin üçte birinden yarısına kadar arttırılır. (Türk Ceza Kanunu 22/3) [8]
Kaynakça
[1] İslim Sungur / Recep Akdur / Birgül Piyal, Türkiye’deki Trafik Kazalarının Analizi, Ankara Üniversitesi Halk Sağlığı AD, Ankara Med J, 2014, 14(3): 114 – 124, 2014.
[2] World Health Organization ( WHO ), Global Status Report on Road Safety, 2013.
[3] Savun Hukuk, Alkollu Araç Kullanma Cezası, 2023.
[4] Karayolları Trafik Yönetmeliği, Resmî Gazete Tarihi: 18.07.1997 Resmî Gazete Sayısı: 23053 mükerrer
[5] Mıhcı Hukuk, Alkollu Araç Kullanma Cezası, 2023.
[6] Emniyet Genel Müdürlüğü, Trafik Başkanlığı, Alkollü Araç Kullanımı
[7] 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu
[8] 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu
