Tüketici Davası Nedir?
Hukukumuzda tüketici sıfatı ile yapılan sözleşmelerde, hukuki işlemlerde, mukayeseli hukuka paralel biçimde zayıf konumda olduğu kabul edilen tüketicinin korunması anlayışı ilk olarak 1982 tarihli Anayasanın 172. maddesinde “Devlet tüketicileri koruyucu ve aydınlatıcı tedbirler alır, tüketicilerin kendilerini koruyucu girişimlerini teşvik eder” ifadesi ile kendine yer bulmuştur. Sonrasında 23.02.1995 tarihli 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun çıkarılmıştır. Son olarak 07.11.2013 tarihli 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun önceki kanunun yerini almıştır.[2]
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ile amaçlanan zayıf konumda olan tüketiciyi korumaktır. Tüketiciyi koruma amacı taşıyan düzenlemeler bu doğrultuda genel işleyişten ayrılarak bir takım şartları taşıması halinde uyuşmazlıkların tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemelerinde çözülebilmesi imkânı tanımaktadır.[2]
Bu makalede öncelikle tüketici hukukunun temel kavramları olmaları sebebiyle kimlerin tüketici sıfatına sahip olabileceği ve hangi tür işlemlerin tüketici işlemi olarak kabul edilebileceği hakkında bilgi verilecektir.
Tüketici Kimdir?
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 3/1 de tüketici “ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişi” olarak tanımlanmıştır. Tüketici, somut hukuki ilişkiye girerken özel bir amaç takip eden, yani mal ya da hizmeti elde ederken kişisel, ailevî veya özel kullanıma özgü bir amaç taşıyan kişidir. Böylece, burada bir hukuki ilişkinin tarafının tüketici olarak nitelendirilmesi bakımından, onun hukuki işlem iradesi esas alınmakta, özel bir amaçla hukuki ilişkiye giren tarafın, aynı zamanda tacir ya da bağımsız olarak yürütülen bir meslek sahibi olması önem taşımamaktadır. [2]
Tüketici İşlemi Nedir?
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun tüketicilerin taraf olduğu her türlü hukukî işlemi değil, sadece tüketici işlemlerini esas almaktadır. 6502 sayılı TKHK m. 3/1-l hükmüne göre; “Mal veya hizmet piyasalarında kamu tüzel kişileri de dâhil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden veya onun adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiler ile tüketiciler arasında kurulan, eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler de dâhil olmak üzere her türlü sözleşme ve hukuki işlem” tüketici işlemi olarak tanımlanmıştır. Satıcı veya sağlayıcının tüketici ile yapmış olduğu bütün hukuki işlemler tüketici işlemi olarak kabul edilmektedir. Bu kapsama giren bir sözleşmeye, Kanun’un tüketicilere tanıdığı hükümler uygulanabilir . Bu sebeple TKHK’nın uygulamasından ve tüketici mahkemelerinin görevinden bahsedebilmek için öncelikle bir tüketici işlemi var olmalıdır aksi halde, örneğin ortada tüketici işlemi değil de bir haksız fiil varsa, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamına giren ve tüketici mahkemesinin görevli olduğu bir uyuşmazlıktan söz edilemez. Yasada tüketici işlemine örnek olarak sayılan sözleşmelerin yanında tüketicilerin ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden gerçek yahut tüzel kişiler ile akdetmiş oldukları tüm sözleşmeler tüketici işlemi olarak TKHK kapsamında yer almaktadır.[2]
Tüketici Mahkemeleri
Tüketicilerin haklarını ihlal eden kişi veya kuruluşlara karşı açtıkları hukuki davalara tüketici davası denir. Tüketici işlemleri ve tüketiciyle yönelik her türlü uygulamadan doğan uyuşmazlıklarla Tüketici Mahkemesi ilgilenir. Belirli bir değerin altındaki tüketici uyuşmazlıkları için tüketici hakem heyetine başvurmak zorunludur. Bu uyuşmazlıklar bakımından ise tüketici mahkemeleri bir itiraz merci olarak görev yapmaktadır. Heyet kararlarına itiraz zamanaşımı süresi 15 gündür.
- Tüketici Mahkemesinin Görev Alanı
Tüketici mahkemesinin görevli mahkeme olarak bir davaya bakabilmesi için 6502 sayılı Kanunu’nun amacı içerisinde kanunda tanımlanan taraflar arasında mal ve hizmet satışına dair bir hukuki işlemin olması gerekir.
Ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden veya onun adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiler ile tüketiciler arasında kurulan sözleşmelerden kaynaklanan davalar tüketici mahkemesinde görülür.
Tüketici mahkemesi, sözleşmenin taraflarından birinin mutlaka tüketici olduğu davalara bakmakla görevlidir. Uygulamada, tüketici mahkemesinin görevine giden davalar şunlardır:
1.Bankayla müşteri arasında yapılan bankacılık işlemlerinin eksik, hatalı veya yanlış yapılmasından dolayı müşterinin banka aleyhine açtığı davalara bakma görevi tüketici mahkemesine aittir.
2.Bankalardan alınan tüketici kredisi (bireysel kredi, konut kredisi, otomobil kredisi vb.) nedeniyle açılan davalar tüketici mahkemesinde görülür. Bankadan çekilen kredi ticari kredi niteliğindeyse görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesi’dir.
3.Elektrik aboneliğinde, elektriğin kullanıldığı yer “mesken” ise, abonelik sözleşmesi ile ilgili her türlü dava tüketici mahkemesinde görülür. Örneğin, meskende kaçak elektrik kullanımı nedeniyle başlatılan icra takibine yapılan itirazın iptali davası tüketici mahkemesinde açılmalıdır. Elektrik ticari işletmede kullanılmak üzere abonelik tesis edilmişse, bu tür abonelik sözleşmelerinden kaynaklanan her türlü ihtilafa asliye ticaret mahkemesi bakmakla görevlidir.
4.Avukatın müvekkilini temsilen yaptığı işler veya doktorun hastası üzerinde uyguladığı tedavi vekalet sözleşmesi hükümlerine tabi olduğundan, bu sözleşmelerle ilgili davalar da tüketici mahkemesinde görülür. Ancak, avukatlar ile müvekkiller arasındaki ilişki nedeniyle açılan davaların hangi mahkemede görüleceğine dair Yargıtay ile Bölge Adliye Mahkemeleri kararları arasında çelişki mevcuttur. İlgili kararlara aşağıda yer verilmiştir. Yargıtay en son kararında vekalet sözleşmesine dayanan ücret alacaklarına ilişkin tüketici mahkemesinin görevli olduğuna karar vermiştir.[3]
- Tüketici Mahkemesinin Bakmakla Görevli Olduğu Davalarda Parasal Sınır
Tüketici mahkemesinde dava açılabilmesi için uyuşmazlığın belli bir parasal değeri aşması gerekir. Uyuşmazlık tüketici mahkemesinin görev sınırlarının altındaysa öncelikle tüketici hakem heyetine başvurulmalıdır. Tüketici mahkemesinin görevi konusundaki parasal sınırlar ve usuller 6502 sayılı yasanın 68. maddesinin verdiği yetkiyle çıkarılan tebliğlerle her yıl yenilenmektedir.
Bu değerlerin üzerindeki uyuşmazlıklar için tüketici hakem heyetlerine başvurulmadan doğrudan tüketici mahkemesinde dava açılmalıdır.
Tüketici hakem heyetleri kendilerine yapılan başvuruları gereğini yapmak üzere kabul etmek zorundadır. Başvurular, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki tüketici hakem heyetine yapılabilir. Tüketici hakem heyetleri uyuşmazlık konusuna ilişkin her türlü bilgi ve belgeyi taraflardan, ilgili kurum veya kuruluşlardan isteyebilir.
İl ve ilçe tüketici hakem heyetinin verdiği kararlar tarafları bağlar. Tüketici hakem heyetlerince vekâlet ücreti ödenmesine karar verilemez. Tüketici hakem heyetinin kararları, İcra ve İflâs Kanununun ilamların yerine getirilmesi hakkındaki hükümlerine göre yerine getirilir. Taraflar, tüketici hakem heyetinin kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde tüketici hakem heyetinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesine itiraz edebilir. Tüketici hakem heyeti kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine tüketici mahkemesinin vereceği karar kesindir.[3]
- Tüketici Mahkemesine Nasıl Başvurulur?
Tüketici Mahkemesine başvuru yapılması için dava dilekçesi ve deliller gereklidir. Dava dilekçesinde tüketici sıfatını haiz olan taraf tüketici işlemini ve neden dava açmak istediğini açıkça anlatmalıdır. Ürünün ya da hizmetin ayıplı olup olmadığını gerekçelendirmelidir. Bu hususu desteklemek için hizmet ya da ürünün fatura, dekont, resim, video ve sair delilleri de sunmalıdır.[4]
- Tüketici Mahkemesinde Yargılama Usulü Nasıldır?
Tüketici mahkemelerinde yargılama usulü basit yargılamadır. Buna göre; dava dilekçesi ve cevap dilekçesi ile dilekçe süreci tamamlanmaktadır. Taraflar dava dilekçeleri ve cevap dilekçeleri ile tüm dayanaklarını, beyanlarını, savunmalarını ve delillerini sunmalıdır. [4]
- Tüketici Mahkemesinin Vermiş Olduğu Görevsizlik Kararı
Tüketici mahkemesinin görev alanına girmeyen bir konuda dava açılmış ise tüketici mahkemesi tarafından görevsizlik kararı verilecektir. Görevsizlik kararına binaen mahkeme dosyayı, re’sen görevli mahkemeye göndermeyecektir. Görevli mahkemede yargılamanın yapılması için tarafların talep etmesi gerekmektedir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 20. Maddesi uyarınca görevsizlik kararının kesinleşmesi ile birlikte taraflar iki hafta içerisinde dava dosyasının görevli mahkemeye gönderilmesini talep etmelidir.[4]
Tüketici Hakem Heyeti Nedir?
Tüketici hakem heyetleri, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a göre tüketici işlemleri ve tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara çözüm bulmak amacıyla kurulan heyetlerdir. Başkanlığı illerde ticaret il müdürü ilçelerde kaymakam veya bunların görevlendireceği bir memur tarafından yürütülen tüketici hakem heyetlerinin diğer üyeleri belediye, baro, tacir/esnaf ve tüketici örgütü temsilcilerinden oluşur. [5]
- Tüketici Hakem Heyetlerinin Görev Alanını Belirleyen Parasal Sınırlar Nedir?
Tüketici hakem heyetlerinin görev alanını belirleyen başvuru sınırları tüketici uyuşmazlıklarının değerleri açısından her yıl Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ilan edilen yeniden değerleme oranında tekrar belirlenmektedir. Bu kapsamda 2024 yılı için;
-104.000 Türk Lirası altında bulunan uyuşmazlıklarda İlçe veya İl Tüketici Hakem Heyetlerine başvuru yapılması zorunludur.
-104.000 Türk Lirası ve üzerindeki uyuşmazlıkların karara bağlanması amacıyla tüketici hakem heyetlerine başvuru yapılamaz.
Söz konusu uyuşmazlıkların çözümü için 6502 sayılı Kanun’un 73/A maddesi kapsamında sırasıyla dava şartı arabuluculuk müessesesine ve tüketici mahkemelerine; tüketici mahkemeleri bulunmayan yerlerde ise asliye hukuk mahkemelerine başvurulması gerekmektedir. [5]
- Tüketici Hakem Heyetlerine Nasıl Başvuru Yapılır?
Şahsen veya avukat aracılığıyla; elden, posta yoluyla veya elektronik ortamda e-Devlet kapısı üzerinden Tüketici Bilgi Sistemi (TÜBİS) bu link üzerinden [6] ile tüketici hakem heyetlerine başvuru yapılabilir. Bu itibarla, tüketici hakem heyetlerine sözlü başvuru yapılamamaktadır.
Başvurular, uyuşmazlık konusunu içeren dilekçenin, varsa delil oluşturan ilgili belgelerle birlikte tüketici hakem heyetine verilmesiyle yapılır. Tüketici hakem heyetlerine yapılacak başvurular Ticaret Bakanlığı’nın internet sayfasında yer alan başvuru formu kullanılarak yapılabilir.
Elektronik ortamda yapılan başvuruların TÜBİS ile yapılması zorunludur. Bu başvuruların geçerli olabilmesi için uyuşmazlıkla ilgili başvuru formunun eksiksiz olarak doldurulması, varsa bilgi ve belgelerin sisteme yüklenmiş olması gerekir. [5]
- Tüketici Hakem Heyetleri Bulunmayan Yerlerde Başvurular Nasıl Yapılır?
Tüketici hakem heyetleri illerde Ticaret İl Müdürlükleri, ilçelerde Kaymakamlıklar bünyesinde faaliyet göstermektedir. Ancak her ilçede tüketici hakem heyeti bulunmamaktadır. Bazı tüketici hakem heyetlerinin yetki alanları daha geniş şekilde belirlenerek hakem heyeti bulunmayan ilçeleri de kapsayacak şekilde yetkilendirilmiş tüketici hakem heyetleri olarak faaliyette bulunmaktadır.Tüketici hakem heyetleri bulunmayan yerlerde ise ilgili kaymakamlıklarda bulunan irtibat personeli tarafından başvurular alınarak TÜBİS’e kaydedilmektedir.[5] Ayrıca bakabilirsiz.
- Tüketici Hakem Heyetlerinin Kararlarına Karşı İtiraz Edilebilir Mi?
Taraflar tüketici hakem heyeti kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde tüketici hakem heyetinin veya tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesine, tüketici mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesine karara karşı itiraz edebilir. Ancak daha önce karar veren tüketici hakem heyetine itiraz amacıyla yeniden başvuru yapılamamaktadır. Mahkemeye itiraz aşamasında, tüketiciler 492 sayılı Harçlar Kanunu’nda düzenlenen harçlardan muaftır. Ancak 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca gider avansı ödenmesi gerekmektedir.
Tüketici hakem heyeti kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine tüketici mahkemesinin vereceği karar kesindir.[5]
- Tüketici Hakem Heyetine Başvuru Evrakları Nelerdir?
Tüketici hakem heyetlerine başvuru için gerekli olan evraklar şunlardır;
-Tüketici hakem heyetine başvuru dilekçesi,
-Uyuşmazlıkla ilgili olan fiş, fatura.
-Uyuşmazlığın sebebi olan ve tüketicinin yaşadığı mağduriyeti gösterir fotoğraf, mail vs.
-Karşı tarafa ihtarname çekilmişse ihtarname örneği,
-Avukatla temsil durumunda temsil ilişkisini gösterir vekaletname.[1]
Fatura veya fiş ibrazının heyete teslim edilmesi önemlidir. Zira fatura/ fiş ibrazı olmaksızın tüketici hakem heyeti ilgili ürünün ne zaman alındığı ve kim tarafından alındığı bilgisine ulaşamayacaktır. Bu durum ise iddianın ispatını zorlaştıracaktır.[1]
- Tüketici Hakem Heyetine Başvuru Ücreti Var Mıdır?
Tüketici hakem heyetlerinde başvuru ücreti alınmamaktadır.
- Tüketici Hakem Heyetlerinde Duruşma Var Mıdır?
Tüketici hakem heyetlerinde inceleme dosya üzerinden yapılır yani duruşma olmaz. Uyuşmazlığın niteliği teknik bilgi gerektiren bir husus ise bilirkişi görevlendirilebilmektedir.[1]
Kaynakça
[1] Kayı Hukuk ve Danışmanlık Bürosu/ Tüketici Hakem Heyeti Nedir? https://www.kayihukuk.com.tr/hakem-heyeti-nedir-hakem-heyetlerine-nasil-basvurulur/
[2] Tüketici Mahkemelerinin Görevli Olduğu Uyuşmazlıklar/ Kemal Döner Makale/ syf 137-173 https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/322781
[3] Av. Baran Doğan Hukuk Bürosu/ Tüketici Mahkemesi https://barandogan.av.tr/blog/medeni-hukuk/tuketici-mahkemesi-gorevi-nedir.html
[4] Çapa Hukuk Bürosu/ Tüketici Mahkemesi ve Görevleri https://www.capa.av.tr/tuketici-mahkemesi-ve-gorevleri/
[5] Ticaret Bakanlığı/Tüketici Hakem Heyeti Hakkında Bilgilendirme
[6] https://tuketici.ticaret.gov.tr/yayinlar/tuketici-bilgi-rehberi/tuketici-hakem-heyetleri-hakkinda-bilgilendirme#:~:text=T%C3%BCketici%20hakem%20heyetleri%2C%206502%20say%C4%B1l%C4%B1,%C3%A7%C3%B6z%C3%BCm%20bulmak%20amac%C4%B1yla%20kurulan%20heyetlerdir
[7] Tüketici Hakem Heyetine Başvuru İşlemi https://www.turkiye.gov.tr/tuketici-sikayeti-uygulamasi
[8] Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanun https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6502.pdf
