Kripto Para Dolandırıcılığı Nedir?
Son zamanların gündem olan başlıklarından olan kripto para (coin) ve kripto piyasası ekonomi başta olmak üzere hayatın birçok alanında yerini almaktadır. Klasik – geleneksel ticaretin yerini almakta olan ve gelişen teknoloji ile sanal dünya üzerinden erişimi ve kontrolü kolaylaşan kripto finans işlemleri, malvarlığına karşı suçların işlenmesi ve teknolojinin erişilebilirliğinin suistimal edilmesinin de önünü açmaktadır. Kripto para dolandırıcılığını tartışmadan önce kripto para kavramını ve dolandırıcılık suçuyla olan kesişimini incelemekte fayda var.
Kripto para (coin) fiziksel para işlemlerinden ziyade sanal dünyaya göre uyarlanmış, dijital ortamda geçerlilik kazanan para birimidir. Türk Ceza Kanunu, İkinci Kitap, Onuncu Bölüm’de düzenlenen “Malvarlığına Karşı Suçlar” içerisinde birden fazla ve farklı kurallarla sistemleştirilmiş tipik suçlar içermektedir. Suçların kuramına göre, doktrinde tartışmalı olmakla beraber, malvarlığı ve mülkiyet tanımları değişmekte ve bu bağlamda suçların kapsamına aldıkları durumlar da değişiklik göstermektedir.
Buna göre “hukukun birliği / tekliği” ilkesi uyarınca hukuken “mal” kavramı a.) maddi (fiziksel) varlığa sahip , b.) insan dışı, c.) mülkiyete konu olabilen her türlü varlık olarak tanımlanmaktadır. [1] Bu tanım dikkate alındığında soyut bir kavram olan ve very niteliği taşıyan kripto para, hukuken “mal” olarak nitelendirilmemektedir. Bu nedenle örn. TCK m. 141 vd. düzenlenen “Hırsızlık” suçuna konu olmamaktadır.
TCK m.157 vd. tanımlanan tipik “Dolandırıcılık” suçunda ise malvarlığı korunmakta ve yine öğretide tartışmalı olmakla birlikte malvarlığı kapsamına giren her türlü ekonomik değer bu suç kapsamına alınmaktadır. TCK m.157 uyarınca dolandırıcılık suçu; “Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlayan kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası verilir.” Önemli olan ve dikkat edilmesi gereken unsur, dolandırıcılık suçunun oluşmaı için hukuken geçerli olmayan rızanın fail tarafından “hile” yoluyla elde edilmiş olması ve mağdurun hile sebebiyle aldatılmış olarak kendisi veya bir başkası hesabına tasarrufta bulunmuş olması gerekmektedir. Bu denli teferruatlı bir değerlendirme mutlaka bir hukuki danışman / avukat eşliğinde yapılmalıdır.
Fakat teknolojik ve dijital gelişmelerin çok hızlı şekilleniyor olması dünya genelinde de devletlerin control, düzenleme ve ceza politikalarını revize etmeye itmiş ve oluşan bu yeni piyasanın gelişimine ayak uydurmakta geri planda kalmışlardır. Sanal dünya üzerinde kripto para dolandırıcılığı birçok yöntem ve araçla gerçekleştirilebilmektedir. Bu neden TCK ‘da düzenlenen dolandırıcılık suçunun tanımı ve nitelikli halleri suç politikalarının uygulanması bakımından tek başına yeterli olmayacaktır.
“Herhangi bir resmi ya da özel kuruluş tarafından ihraç edilmeyen ve karşılığı için güvence verilmeyen bir sanal para birimi olarak bilinen Bitcoin, mevcut yapısı ve işleyişi itibarıyla Kanun (27.06.2013 tarih ve 28690 sayılı Kanun) kapsamında elektronik para olarak değerlendirilmemekte, bu nedenle de söz konusu Kanun çerçevesinde gözetim ve denetimi mümkün görülmemektedir. [2]
6263 sayılı Kanunda düzenleme altına alınan “menkul kıymet” tanımı işbu Kanunun ilgili maddesinin gerekçesi uyarınca, kripto paralar menkul kıymet tanımı kapsamında değildir. [3]
Kripto Para Dolandırıcılığı Yöntemleri Nelerdir?
Kullanılan hile yöntem ve aracına göre uygulanacak olan kanun hükümleri değişiklik gösterebilmektedir.
- Sahte websiteleri, uygulamalar kullanılarak
- Kripto cüzdan bilgilerinin haksız ele geçirilmesi ve kullanılması
- Kimlik avı dolandırıcılık yoluyla
- Bulut Madenciliği dolandırıcılığı yoluyla
- ICO’lar / Sahte- Hileli ilk para teklifi yoluyla
- Phishing (Oltalama) yoluyla dolandırıcılık
Öncelikle dolandırıcıların kullandığı yöntemlerin sıralananla sınırlı olmadığını söylemeliyiz. Türk Ceza Kanunu’nda Bilişim Alanında Suçlar (TCK m.243-246) boyutunda kripto paraların sanal platformda kullanılıyor ve işletiliyor olması sebebiyle “bilişim suçlarının” işlenmesine de kapı açmaktadır.
Sahte Websiteler / Uygulamalar Yoluyla
Sahte bir arayüz oluşturarak, kripto para finanscılığı yahut danışmanlığı yaptıklarına dair wesite veya uygulama oluşturan dolandırıcıların, bu websitelere kişilerin kendilerine ait girdikleri bilgileri aktararak , kişilerin ad ve hesabını kullanarak kişisel veriler üzerinden haksız gelir sağlamaları şeklinde kendini gösteren yöntemlerden biridir. Özellikle kripto para alım- satım platformu formatında sahte bir anonim şirket adı kullanılarak tasarlanmış olan bu websitelerinin kişilerce kullanımı ile birlikte kripto para cüzdanlarının veya hesaplarının çalınması yoluyla mağduriyetler yaratılmaktadır. [4]
Kripto Cüzdan Bilgilerinin Haksız Ele Geçirilmesi ve Kullanılması
Kripto para cüzdanı , kripto alım-satım platformları üzerinden elde edilebilen, fiziksel olarak taşınabileceği gibi dijital olarak da coinlerin saklanabileceği bir kavramdır. Kripto cüzdanın fiziksel olarak kişilerce sahip olunması halinde, Türk Hukuku literatüründe “mal” tanımına uygun olduğu ve “Hırsızlık” suç tipinin gerekleri sağlanması halinde “Hırsızlık” suçunun konusunu oluşturabilir. Fakat TCK m.141 vd. düzenlenen “Hırsızlık” suçunun oluşumu için “mal”ın zilyedin rızası hilafına (rızası olmaksızın) elde edilmiş olması gerekir. Bununla birlikte kripto para cüzdanlarının dijital ortamda tutuluyor olması halinde kişilerin kripto para cüzdanlarına ilişkin bilgi ve şifrelerinin haksız elde edilmesi TCK m. 243 Bilişim Sistemine Girme veya Orada Kalma Suçu: “Bir bilişim sisteminin bütününe veya bir kısmına, hukuka aykırı olarak giren veya orada kalmaya devam eden kimseye bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası verilir” şeklinde tanımlanan suç kapsamında değerlendirilebilmektedir. Kripto para cüzdanı içerisinde stoklanan coinlerin, kişisel veriler haksız yolla edinilerek dolandırıcılar tarafından dijital ortamda işlem- transfer veya değişiklik yapılması halinde ise TCK m.244’te düzenlenen Bilişim Sistemini Engelleme , Bozma, Verileri Yok Etme veya Değiştirme:
(1) Bir bilişim sisteminin işleyişini engelleyen veya bozan kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Bir bilişim sistemindeki verileri bozan, yok eden, değiştiren veya erişilmez kılan, sisteme veri yerleştiren, var olan verileri başka bir yere gönderen kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(3) Bu fiillerin bir banka veya kredi kurumuna ya da bir kamu kurum veya kuruluşuna ait bilişim sistemi üzerinde işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.
(4) Yukarıdaki fıkralarda tanımlanan fiillerin işlenmesi suretiyle kişinin kendisinin veya başkasının yararına haksız bir çıkar sağlamasının başka bir suç oluşturmaması halinde, iki yıldan altı yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.
Türk Hukuk sisteminde mevzuat ve regülasyon anlamında tam anlamıyla kendine henüz yer bulamamış olan “kripto para” kavramına ilişkin olarak cezai süreçlerin nasıl işleyeceği içtihat boyutunu geçememiş ve halen de gelişmeye açık bir mecra olarak kalmıştır. Bu nedenle mevcut tipik suçların maddi unsurlarına dikkat edilerek somut vakıanın özellikleri iyi tespit edilmeli ve buna yönelik altlama dikkatli yapılmalıdır.
Bulut Madenciliği Dolandırıcılığı
Bulut Madenciliği adı verilen bu sistemde kripto varlık üretimi esas alınmaktadır. “Bulut madenciliği alanında hizmet veren şirketler, kullanıcıların bir hesap oluşturduktan sonra belli bir maliyet karşılığında madencilik yapabilmesine imkân tanıması ile madenciliği insanlar için daha erişilebilir kılıyor. Bulut madenciliğinde, kişiler belirli bir oranda “hash gücü” satın alarak madencilik havuzunda yer alabiliyor. Tüm katılımcılar, kiralanan hash gücüyle orantılı bir şekilde kârdan pay alıyor.” [5]
Kişilerin coin madenciliği yapabilmesine olanak sağlayan teknik donanım olmaksızın çevrimiçi/ uzaktan madencilik ve varlık üretimi yapılması vaadi veren şirketlerin bunun üzerinden belirli bir kar payı oranınca kazanç sağlanacağı taahütü ile cazip bir fırsat olarak sunan şirketler, genellikle yasal bir tanılırlığı olmaksızın oluşturulmuş olabilmektedirler. Bu yolla kişilerden kişisel verileri de dahil olmak üzere farklı aralıklarla maddi kazanç sağlayan ve haksız kazanç elde etmeleriyle birçok kişinin mağduriyetine yol açan bu sistemde, kripto para yatırımcılarının dikkate alması gereken husus bulut madenciliği yaptığını iddia eden ve “şirket” adı altında işlem yürütenlerden emin olmak için E-Devlet üzerinden Ticari İşletme ve Şirket Sorgulama yapılabileceği gibi MERSİS üzerinden söz konusu şirketlerin esas sözleşmelerine ve şirkete ilişkin ortak/sahip , işletmeci bilgilerine ulaşılmalıdır.
Sözleşme boyutunda kripto paraların değerlendirilmesi söz konusu olduğunda Türk Borçlar Hukuku’nun temel ilkelerinden “irade / sözleşme” serbestisi dikkate alınmalıdır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu madde 26 uyarınca:
“Taraflar, bir sözleşmenin içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirleyebilirler.”
Bu bağlamda taraf iradelerinin uyuşması ve kanunun emredici / yasaklayıcı bir hükmü olmaması halinde kripto paralar sözleşmenin konusu halinde düzenlenebilir. Fakat dikkat edilmesi gereken husus Türk hukuk sisteminde kripto para (coin) türevlerinin kanunda tanımı yapılan şekilde para, menkul kıymet veya elektronik para olarak kabul edilmediği ve bu nedenle bir borcun ifası (ödenmesi) noktasında edim olarak kullanılamaz.
31456 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik” uyarınca:
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmeliğin uygulanmasında kripto varlık, dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak sanal olarak oluşturulup dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan, ancak itibari para, kaydi para, elektronik para, ödeme aracı, menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracı olarak nitelendirilmeyen gayri maddi varlıkları ifade eder.
(2) Kripto varlıklar, ödemelerde doğrudan veya dolaylı şekilde kullanılamaz.
(3) Kripto varlıkların ödemelerde doğrudan veya dolaylı şekilde kullanılmasına yönelik hizmet sunulamaz.
ICO’lar / Sahte- Hileli İlk Para Teklifi Yoluyla
İlk Para Teklifi (ICO – INITIAL COIN OFFERING) yeni bir kripto para uygulama veya hizmet oluşturmak için para toplamak, sermaye oluşturmak isteyen bir şirketin kişilerin yatırımı ile para toplaması olarak ifade edilebilir. ICO ile yatırımcılar bu hamleyle piyasaya henüz sunulmamış olan kripto para birimini daha avantajlı olarak satın alabilmektedirler, bu nedenle de ICO, yatırımcılar için cazip bir fırsat olarak görülmektedir.
Sahte hesaplar, websiteleri oluşturarak kripto para sahibi yatırımcıları etkilemekte ve genellikle henüz proje halinde olduğunu belirttikleri yeni kripto varlıklar yoluyla şirketin sunmayı vaat ettiği hizmetleri kullanmak için bazı ayrıcalıklara sahip olabilir veya öncelikli olarak faydalanabilecekleri yönünde hileli vaatlerle dolandırabilmektedirler. Tüm bunlar dikkate alınarak kişilerin kripto para varlıkları, günümüzde ICO’ların aracı kuruluşlar aracılığıyla yapılması nedeniyle suistimale ve haksız kazanca kolayca yol açabilecektir.
Türk Ceza Kanunu’nun 158. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde düzenlenen “Dolandırıcılık” suçunun nitelikli hali olan :
f) Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle
Hile ile kişinin kendisine veya bir başkasına haksız yarar sağlayan ve kullanılan hile ile malvarlığı üzerinde tasarruf yetkisine sahip kişinin aldatılarak tasarrufta bulunmasıyla tipik dolandırıcılık suçu oluşmaktadır. Bunun bilişim sistemlerinin kullanılarak yapılması ise nitelikli dolandırıcılık suçu oluşturur. Mevcut Türk Ceza Kanunu’nda ve / veya özel ceza hükümleri ile bir düzenleme olmadığından kişilerin dijital üzerinden kripto para transferi yahut işlemi yaparken muhattap oldukları şirket veya aracı kurumlara dikkatli yaklaşmalı ve bu alanda uzmanlara danışılmalıdır.
Phishing (Oltalama) Dolandırıcılık
“Bir banka veya resmi bir kurumdan geliyormuş gibi hazırlanan e-posta yardımıyla bilgisayar kullanıcıları sahte sitelere yönlendirilir. Phishing saldırıları için bankalar, sosyal paylaşım siteleri, e-posta servisleri, online oyunlar vb. sahte web sayfaları hazırlanmaktır. Burada bilgisayar kullanıcısından kimlik bilgileri, kart numarası, şifresi vb. istenir. E-posta mesajındaki ve sahte sitedeki talepleri dikkate alan kullanıcıların bilgileri çalınır.” [6]
Sahte internet siteleri kullanılarak kişilerin hile yoluyla kişlisel bilgilerine ulaşılması ve bu bilgilerin kişilerin haberi ve rızası olmaksızın kripto varlıkların yönetimini ele geçirmek veya aracı üçüncü kişilere şifrelerin satılması amacıyla kullanılan bir yöntemdir.
Türk Ceza Kanunu’nun Dokuzuncu Bölümü Özel Hayata ve Hayatın Gizli Alanına Karşı Suçlar (TCK m. 132-140) kapsamında kişisel verilere ilişkin işlenen farklı suç tipleri düzenlenmiştir. Özellikle Phishing yoluyla kişisel dataların, kötü niyetli üçüncü kişiler tarafından alınması, kullanılması , kayıt altında tutulması, verilerin başkaları (gerçek veya tüzel kişiler) ile paylaşılması halinde somut vakıaya göre tipik suç oluşmaktadır.
Son kertede; kripto varlıklar finans, ekonomi ve hatta şirketler alanınında başta yatırımcılar olmak üzere yeni nesil girişimcilerin gözdesi haline gelmiştir. Klasik finans işlemlerinin dijitale taşınıyor olması hem zaman tasarrufu sağladığından hem de yeni jenerasyon için kullanılabilirliği açısından kolay algılanabildiğinden gün geçtikte genişlemekte ve hem ulusal hem de uluslararası çaptaki etkileşimi arttırmaktadır. Bu getirileri yanında kripto para kullanımındaki bu yükselen artış, kötü niyetli kişilerin bilişim sistemlerini kullanarak yahut fiziki ortamda aldatma yoluyla mülkiyet altındaki kripto varlıklara erişimini kolaylaştırmaktadır.
Kripto paranın veya kripto varlıkların statüsü , kullanım usulleri veya kripto varlıkların konu olduğu suç tanımları Türk hukukunda ayrıca düzenlenmediğinden kullanıcıların güvenli yatırım ve girişim yapabileceği alanlar gittikçe daralmaktadır. Dünya üzerinde diğer ülkelerce de yeni yeni regülasyonların yapılıyor olması evrensel prensipler bakımından bu alanın gelişime açık olduğunu göstermektedir.
Kaynakça
[1] TEZCAN / ERDEM / ÖNOK, Teorik ve Pratik Ceza Özel Hukuku, 20. Baskı, s. 740, Ankara, 2022.
[2] Bankacılık Denetleme ve Düzenleme Kurulu (BDDK) Basın Açıklaması, Sayı: 2013 / 32, 25 Kasım 2013.
[3] Resmi Gazete, Sayı: 6362, Yayımlandığı Tarih 30/12/2012, Sermaye Piyasası Kanunu, madde 3/o vd.
[4] “Yaygın olarak görülen kripto para birimi dolandırıcılıkları ve bunlardan kaçınma”, https://www.kaspersky.com.tr/resource-center/definitions/cryptocurrency-scams
[5] Yılmaz, Sena, “Bulut Madenciliği (Cloud Mining) Nedir? Nasıl Yapılır?, https://metatime.com/tr/blog/cloud-mining-bulut-madenciligi-nedir-nasil-yapilir#!, 10 Mart 2023.
[6] AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ Bilgi İşlem Daire Başkanlığı, “Phishing (Oltalama) Nedir”, https://bim.aku.edu.tr/phishing-oltalama-nedir/
