‘Stalk’ Kavramı
Günümüzde teknolojinin ilerlemesiyle birlikte sosyal medyanın kullanımı ve insanlar üzerindeki etkisi oldukça artmıştır. Sosyal medya hesapları kişiler hakkında pek çok veri barındırmaktadır. Bu verilere erişilmesi ile birlikte sosyal medya kullanıcıları için birtakım tehditler doğmaktadır. “Stalk yapmak” sosyal medya kullanıcı olan herkesin mutlaka duymuş olduğu bir kelime olup kişilerin sosyal medya hesaplarını gerçek veya sahte sosyal medya hesapları ile takibe almak, kişilerin sosyal medya profillerini incelemek, video ve fotoğraflarına erişmek ve kişilere sosyal medya üzerinden mesajlar göndermek eylemlerini içeren bir faaliyettir. Stalk yapmak her ne kadar sosyal medya üzerinden gerçekleştirilebilecek bir eylem gibi görünse de aslında gerçek hayatta da kişiyi evine kadar takip etmek, kişiyi izlemek, kişi üzerinde kontrol kurmak amacıyla rahatsız edici eylemlerde bulunmak koşuluyla da mümkün olabilmektedir.
Stalk Yapmak Suç Mudur?
Stalk yapmak sistematik şekilde kişinin huzurunu kaçıracak boyutta gerçekleştirilir ise bu halde bir suç oluşacaktır. Şöyle ki, 27.05.2022 tarihli Resmi Gazete ile kişinin huzurunu kaçıracak şekilde sistematik olarak gerçekleştirilen takip etme eyleminin suç oluşturacağı belirtilmiş ve bu suç Türk Ceza Kanunu’nun 123/A maddesinde ısrarlı takip suçu olarak düzenlenmiştir.
Israrlı Takip Suçunun Cezası Nedir?
Türk Ceza Kanunu madde 123/A: (1) Israrlı bir şekilde; fıziken takip etmek ya da haberleşme ve iletişim araçlarını, bilişim sistemlerini veya üçüncü kişileri kullanarak temas kurmaya çalışmak suretiyle bir kimse üzerinde ciddi bir huzursuzluk oluşmasına ya da kendisinin veya yakınlarından birinin güvenliğinden endişe duymasına neden olan faile altı aydan iki yıla kadar hapis cezası verilir.
(2) Suçun;
- a) Çocuğa ya da ayrılık kararı verilen veya boşandığı eşe karşı işlenmesi,
- b) Mağdurun okulunu, iş yerini, konutunu değiştirmesine ya da okulunu veya işini bırakmasına neden olması,
- c) Hakkında uzaklaştırma ya da konuta, okula veya iş yerine yaklaşmama tedbirine karar verilen fail tarafından işlenmesi, hâlinde faile bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.
(3) Bu maddede düzenlenen suçun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. [1]
Kanun hükmünden de anlaşılacağı üzere stalk yapmak fiziken takip etmek, üçüncü kişileri kullanarak temas kurmak fiilleri ile yapılabileceği gibi haberleşme ve iletişim araçlarını kullanarak sosyal medya üzerinden de gerçekleştirilebilmektedir. Suçun oluşması için kanun hükmünde anılan bu fiillerin sistematik şekilde kişinin üzerinde ciddi huzursuzluk oluşturacak şekilde yapılması gerekmektedir. Bunun yanı sıra kişinin kendisinin ya da yakınlarından birinin güvenliğinden endişe duymasına neden olunması da ısrarlı takip suçunun oluşmasına neden olmaktadır. Maddenin ikinci fıkrasında suçun nitelikli halleri düzenlenmiştir. Bu hallerde suça verilecek ceza arttırılmaktadır.
Israrlı Takip Suçu Şikayete Bağlı Mıdır?
Israrlı takip suçu nedeniyle soruşturma ve kovuşturma yapılması mağdurun şikayetiyle mümkündür. Buna göre ısrarlı takip suçunun şikayete bağlı bir suç olduğunu söylemek gerekecektir. Mağdur, şikayetini fiil ve faili öğrendiği an itibariyle 6 ay içinde yapabilir. Suçun zamanaşımı 8 yıl olup bu süre geçtikten sonra mağdur suçun failini ve fiili öğrense dahi soruşturma ve kovuşturma başlatılamaz. Mağdur, 8 yıl içinde şikayette bulunmalıdır.
Son olarak ısrarlı takip suçu uzlaştırmaya bağlı suçlardan biri olmamakla beraber bu suç hakkında mağdur ve sanık veya şüpheli arasında uzlaştırma prosedürü uygulanamaz. (CMK m. 253)
Israrlı Takip Suçunun Unsurları Nedir?
Israrlı takip suçu farklı şekillerde işlenebilmektedir. Kanunda suçun işlenmesi için gerekli fiiller belirtilmiş olup bu fiillerden birinin gerçekleştirilmesi suçun işlenmesi için yeterlidir.
TCK madde 123/A uyarınca kişiyi ısrarlı şekilde fiziki olarak takip etmek, kişi ile bilişim sistemleri ya da iletişim araçlarını kullanarak ısrarlı şekilde temas kurmaya çalışmak fiillerinden herhangi birinin gerçekleştirilmesi ile suç işlenmiş sayılmaktadır. Söz konusu fiillerin gerçekleştirilmesi ile beraber mağdurda ciddi bir huzursuzluk oluşmalı ya da mağdur kendisinin veya yakınlarının güvenliğinden endişe duymalıdır.
Israrlı Takip Suçunun Nitelikli Halleri Nelerdir?
Israrlı takip suçunun işlenmesi sonucunda faile 6 ay ile 2 yıl arasında hapis cezası verilmektedir. Israrlı takip suçunun nitelikli halleri ise yine TCK madde 123A’da belirtilmiştir. Buna göre suçun çocuğa, boşanmış eşe karşı işlenmesi, suç sonucunda mağdurun işini veya okulunu değiştirmek zorunda kalması veya suçun hakkında uzaklaştırma kararı verilen kişi tarafından işlenmesi hallerinde faile verilecek ceza 1 yıl ila 3 yıl arası hapis cezasıdır. Suçun nitelikli halinin oluşması için yukarıda verilen fiillerden birinin gerçekleştirilmiş olması yeterlidir.
Israrlı Takip Suçunda Şikayet, Zamanaşımı ve Uzlaşma Süreci Nedir?
TCK madde 123/A:
1) Israrlı bir şekilde; fiziken takip etmek ya da haberleşme ve iletişim araçlarını, bilişim sistemlerini veya üçüncü kişileri kullanarak temas kurmaya çalışmak suretiyle bir kimse üzerinde ciddi bir huzursuzluk oluşmasına ya da kendisinin veya yakınlarından birinin güvenliğinden endişe duymasına neden olan faile altı aydan iki yıla kadar hapis cezası verilir.
(2) Suçun;
- a) Çocuğa ya da ayrılık karan verilen veya boşandığı eşe karşı işlenmesi,
- b) Mağdurun okulunu, işyerini, konutunu değiştirmesine ya da okulunu veya işini bırakmasına neden olması,
- c) Hakkında uzaklaştırma ya da konuta, okula veya iş yerine yaklaşmama tedbirine karar verilen fail tarafından işlenmesi, halinde faile bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.
(3) Bu maddede düzenlenen suçun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır.
Maddenin son fıkrasından da anlaşılacağı üzere ısrarlı takip suçunda suçun soruşturulması ve kovuşturulması mağdurun şikayetine bağlı olup suç şikayete bağlı bir suçtur. Mağdur, suçu oluşturan fiillerin işlenmesinden itibaren 6 ay içinde suçu şikayet etmelidir. Aksi takdirde suçun şikayet süresi geçmiş olacağından mağdurun şikayeti kabul edilmeyecektir.
Israrlı takip suçunun zamanaşımı süresi ise 8 yıldır. 8 yıllık süre içinde fail hakkında soruşturma başlatılmamış ya da başlatılan soruşturma tamamlanmamış ise suç zamanaşımına uğrayacak ve failin yargılanması mümkün olmayacaktır.
Israrlı takip suçu uzlaşma prosedürünün uygulandığı suçlardan değildir. CMK madde 253/3 hükmünde ısrarlı takip suçunun uzlaştırma hükümlerinin uygulanmayacağı açıkça belirtilmiştir.
CMK madde 253/3: Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda ve ısrarlı takip suçunda (madde 123/A), uzlaştırma yoluna gidilemez. Uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, bu kapsama girmeyen bir başka suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmiş olması hâlinde de uzlaşma hükümleri uygulanmaz. [2]
Kaynakça
[1] Alper Uyumaz, İdris Akdağ, “Türk Özel Hukukunda Şiddet ve Israrlı Takip Kavramı İle Israrlı Takip Mağdurunun Korunması”, Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 19 (Nisan 2015 ): 45-94, 53.
[2] https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5271.pdf
[3] https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5237.pdf
[4] ISRARLI TAKİP SUÇU (TCK m. 123/A), Süleyman ÖZAR, Ankara Üni. Hukuk Fak. Dergisi, 71 (3) 2022: 1397-1430
