Sosyal Medyadan Hakaret Suçu ve Cezası Nedir?
Günümüz dünyasında her geçen gün artan sosyal medya kullanımıyla birlikte “nefret söylemi” adı altında pek çok durumla karşılaşılmaktadır. Gönderilerin altına yapılan yorumlarla veya kişilere mevcut platformlar üzerinden direkt gönderilen özel mesajlarla hakaret, tehdit ve cinsel taciz gibi suçlar işlenmektedir. Failler de mağdurlar da çoğu zaman konunun ceza hukuku kapsamında suç teşkil ettiğinden habersiz davranmaktadır. Bu yazımızda sosyal medya yoluyla işlenen hakaret suçunu inceleyeceğiz.
Sosyal Medya Nedir?
Sosyal medya veya bir başka deyişle “yeni medya”, zaman ve mekân sınırlaması olmadan, mobil tabanlı olarak, paylaşımın ve tartışmanın esas olduğu bir iletişim şeklidir.[1] Sosyal medyayı kullanmamızı sosyal medya araçları sağlar. Bu araçlar da kendi içlerinde tasniflenirler ancak genel anlamda en çok kullanılanları sayacak olursak bunlar Facebook, Twitter, Youtube, Linkedln gibi uygulamalardır.
Hakaret Suçu Nedir?
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun sekizinci bölümünde “şerefe karşı suçlar” başlığıyla ele alınan hakaret suçu, 125. maddede “bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldırı” şeklinde nitelenmektedir. Anılan suç, mülga 765 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda hakaret ve sövme suçu olarak ayrılmışken, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) böyle bir ayrım bulunmamaktadır.
Madde 125- (1) Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden (…) veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir.
(2) Fiilin, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkrada belirtilen cezaya hükmolunur.
(3) Hakaret suçunun; a) Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı, b) Dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı, c) Kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle, İşlenmesi halinde, cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.
(4) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/15 md.) Hakaretin alenen işlenmesi halinde ceza altıda biri oranında artırılır.
(5) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/15 md.) Kurul hâlinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilmesi hâlinde suç, kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır. Ancak, bu durumda zincirleme suça ilişkin madde hükümleri uygulanır.
Sosyal Medyada Hakaret Suçunun Kapsamı Nedir?
Söz konusu suçun oluşması için “bir kimsenin, onur, şeref, saygınlığına karşı bir hareketin olması ve sonuçları itibari ile bu hareketin rencide edici nitelik taşıması gerekmektedir.
Zira onur ve saygınlığı rencide etmeyecek nitelikteki olan yakınma, serzeniş, kişinin içinde bulunduğu çaresizliğin tezahürü olarak tavırlarının dışa vurumundan kaynaklı sözler hakaret suçunu oluşturmamaktadır. “Beddua niteliğindeki” sözcüklerin sarf ediliyor olması da hakaret suçu kapsamında cezalandırılma dışı bırakılmaktadır.
İnternet üzerinden hakarete uğrayan mağdurun kişisel özellikleri dışında kalmak şartıyla kendisine isnat edilen fiil veya olgu ispatlandığı takdirde hakaret suçu oluşmaz. Örneğin, “sen Ayşe’nin eşyalarını çaldın” denildiğinde, bu olgu ispatlanırsa hakaret suçu oluşmaz. Fakat, daha önce işlediği bir hırsızlık suçundan sabıkalı olan kişiye, “sen hırsızsın” demek hakaret suçudur.
Hakaret suçu soyut veya somut kelimelerin, sözlü veya yazılı bir şekilde gerek mağdurun yüzüne karşı gerek gıyabında yöneltilmesi ile oluşur. Soyut olarak; ahlaksız, namussuz gibi fiiller isnat edilebileceği gibi somut olarak da dilsiz, topal gibi kelimelerle kişiye karşı isnatlarda bulunulabilir. Suçun oluşabilmesi için bu fiillerden herhangi birinin iletilmesi yeterlidir.
Hakaret ve eleştiri konusuna Yargıtay kararları perspektifinden bakmak gerekirse, “Her türlü ağır eleştiri veya rahatsız edici sözlerin hakaret suçu bağlamında değerlendirilmemesi, sözlerin açıkça, onur, şeref ve saygınlığı rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnadını içermesi” gerektiği belirtilerek hakaretin konusunu oluşturan eylemin mahkeme tarafından tartışılmak suretiyle açık ve net bir biçimde hakaret içermediği hallerde ifade özgürlüğü çerçevesinde ceza verilmemesi gerektiği vurgulanmıştır.
Hakaretin Cezası Nedir?
Hareket suçunun işlenmesi halinde TCK 125’e göre üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmedilir.
Hakaret suçu cezası en az 20TL ve en fazla 100 TL bir gün karşılığı olacak şekilde 5 günden az 730 günden fazla olmamak üzere hesaplanır. Bu durumda hakimin takdirine göre 100 TL ile 73000 TL arasında cezaya hükmolunabilir. (TCK m.52 göre adli para cezası; Adlî para cezası, beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde yediyüzotuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması suretiyle hesaplanan meblağın hükümlü tarafından Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir. (2) En az yirmi ve en fazla yüz Türk Lirası olan bir gün karşılığı adlî para cezasının miktarı, kişinin ekonomik ve diğer şahsi halleri göz önünde bulundurularak takdir edilir.)
Sosyal Medyada Hakaretin Cezası Nedir?
Kanunlarımızda, hakaretin internet yoluyla yapılması durumunda nasıl bir uygulama yapılacağı konusunda açık bir hüküm bulunmamaktadır. TCK’nın 125. maddesinin 2. Fıkrası “Fiilin mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi halinde, aynı ceza hükmolunur” demektedir.
Öte yandan, 5651 sayılı “İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkındaki Kanun”un 8. maddesinde erişimin engellenmesini gerektiren suçlar sayılmakla birlikte, hakaret suçu bu suçlar içinde yer almamıştır. Yine aynı yasanının 9. maddesinde içeriğin yayından çıkarılması ve cevap hakkı düzenlenmekle beraber, bu hükümde 8. madde de yer alan suçlara işaret edilmektedir.
Hakaretin alenen işlenmesi halinde, hakaret suçu nedeniyle öngörülen ceza 1/6 oranında ayrıca arttırılmaktadır (TCK m.125/4) Örneğin Twitter, Youtube gibi platformlar üzerinden edilen hakaretlerin de aleniyet çerçevesinde gerçekleştirildiği söylenebilir. Buradaki önemli hususun görülme, duyulma, ulaşılma unsurları bakımından aleniyeti sağlanıp sağlanmadığıdır.
Sosyal Medyada Hakareti Durumları Nereye Şikayet Edilir?
TCK Madde 131- (1) Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hariç; hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması, mağdurun şikayetine bağlıdır.
TCK 73/1 gereği şikayete tabi suçlarda süre ,mağdurun faili ve fiili öğrenmesinden 6 aydır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun “İhbar ve şikayet” başlıklı 158’ inci madde hükmü uyarınca: ”Suça ilişkin ihbar veya şikâyet, Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir. Valilik veya kaymakamlığa ya da mahkemeye yapılan ihbar veya şikâyet, ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. Yurt dışında işlenip ülkede takibi gereken suçlar hakkında Türkiye’nin elçilik ve konsolosluklarına da ihbar veya şikâyette bulunulabilir. Bir kamu görevinin yürütülmesiyle bağlantılı olarak işlendiği iddia edilen bir suç nedeniyle, ilgili kurum ve kuruluş idaresine yapılan ihbar veya şikâyet, gecikmeksizin ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. İhbar veya şikâyet yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir.”
Hakaret suçları nedeniyle yapılan yargılamalar asliye ceza mahkemesi tarafından yerine getirilir.
Sosyal Medya Üzerinden İşlenen Hakaret Suçunda Uzlaştırma
Ceza Muhakemesi Kanunu’nda uzlaştırma kurumu düzenlenmiştir. Madde 253’te soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda uzlaştırmanın uygulanması gerektiği belirtilmiştir. Sosyal medya üzerinden işlenen hakaret suçunun şikâyete bağlı hâllerinde uzlaştırma kurumu devreye girecektir.
Şüpheli ile mağdurun uzlaşmak isteyip istemedikleri teklif edilecek ve uzlaştırma sonucu olumsuz olması hâlinde de süreç kaldığı yerden devam edecek ve şüpheliler hakkında kamu davası açılacaktır.
Olumlu sonuçlanması durumunda ise CMK madde 253/19 uyarınca söz konusu ediminin şüpheli tarafından def’aten yerine getirilmesi hâlinde kovuşturmaya yer olmadığı kararı, edimin yerine getirilmesinin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arz etmesi hâlinde ise şüpheli hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilecektir.
Eğer mahkeme tarafından uzlaştırma işlemi yapılıyorsa işlemin olumlu sonuçlanması durumunda CMK madde 254 uyarınca sanığın edimini def’aten yerine getirmesi hâlinde, davanın düşmesine, edimin yerine getirilmesinin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arz etmesi hâlinde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmesi gerekmektedir.
Atatürk’ün hatırasına hakaret, Cumhurbaşkanına hakaret ve kamu görevlisine görevi nedeni ile hakaret suçlarında uzlaştırma yapılamaz.
Konu Hakkındaki Yargı Kararları
Sanığın, kendisine ait Facebook adlı sosyal paylaşım sitesinde, müştekiye “fırıldak” ve “hırsızın önde gideni tescilli ” şekline sarf ettiği sözlerin rahatsız edici ve müştekinin öne çıkan siyasi kimliği gereği şok edici, onur kırıcı ve eleştiri sınırını aşan katılanın şeref ve itibarını rencide edebilecek boyutta olması nedeniyle hakaret suçunun yasal öğelerinin oluştuğunun kabulü gerekmektedir.
Bunun dışında; sanık uzlaştırma asıl olarak soruşturma evresinde yapılması gereken bir işlem ise de her ne suretle olursa olsun uzlaştırma usulü uygulanmaksızın dava açılması veya suçun uzlaştırma kapsamında olduğunun ilk defa duruşmada anlaşılması hâlinde kovuşturma aşamasında da mümkün olduğu nedenle, CMK’nın 253. maddesinde belirtilen esas ve usule göre uzlaştırma işlemleri yerine getirildikten sonra, sonucuna göre sanığın hukuki durumunun yeniden değerlendirilmesinde zorunluluk bulunmaktadır.
İnceleme konusu somut olayda; müşteki… vekilinin,…Şehir Hastanesi’nde kalp damar cerrahi bölümünde görevli operatör doktor olan müvekkiline, şüpheli …’nın, …adlı sosyal paylaşım sitesinde paylaşılan bir videoya yapılan yorumlarda … tarihinde hakaret ettiği iddiasıyla … tarihinde şikayetçi olduğu, …Cumhuriyet Başsavcılığınca, 6 aylık şikayet süresi içinde şikayetçi olunmadığından bahisle şüpheli hakkında … tarihinde verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı, şikayetçi vekilinin itirazının merciince reddine karar verilmiş ise de, dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden, olay tarihinde uzman doktor olarak … Şehir Hastanesi’nde görev yaptığı anlaşılan şikayetçi ile ilgili olarak … paylaşılan video içeriği ile bu paylaşıma yapılan yorumlar bir bütün olarak irdelendiğinde, iddiaya konu edilen hakaret eyleminin, kamu görevlisi olan şikayetçinin görevinden kaynaklandığı, bu nedenle iddia edilen suçun soruşturulması şikayete bağlı suçlardan olmadığının anlaşılması karşısında, şikayetin süresinde olmadığından bahisle verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı yapılan itirazın reddine dair kararın hukuka aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Kaynakça
[1] Murat Volkan Dülger, Bilişim Suçları ve İnternet İletişim Hukuku, Ankara, Seçkin Yayıncılık, 2020, 8. Baskı, S.138. (E.T. 24.07.2023)
[2] AYDIN, NURİ. “Sosyal medya aracılığı ile hakaret suçu işlenmesi.“ Beykent Üniversitesi, 2019, https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jspid=iXOCYoR1ogT8nvj5xRNBnQ&no=f51nslNhrjcLlCZDj-YxUw (E.T. 24.07.2023)
[3] İnternetten veya Sosyal Medya Üzerinden İşlenen Hakaret Suçu – https://barandogan.av.tr/blog/ceza-hukuku/internetten-ve-sosyal-medya-uzerinden-hakaret-sucu-cezasi.html (E.T. 24.07.2023)
[4] Şengül, Mustafa Buğra. “Sosyal medya yoluyla işlenen hakaret suçu.“ Çankaya Üniversitesi, 2020, https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi tezDetay.jspid=jR2HfqeS5rVUeQPh2PJlpw&no=EZUMiETxu_8X8w5vuWxogw (E.T. 24.07.2023)
[5] Acay, F. “Sosyal Medya Aracılığıyla Hakaret Suçu ve Suçun Tespitine İlişkin Uygulamalar”. İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 7 (2021 ): 71-140 (E.T. 24.07.2023)
[6] Gülseren, F. Ş. (2013). İnternet Ortamında İşlenen Hakaret Suçları . LAÜ Sosyal Bilimler Dergisi , 4 (1) , 15-33 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/euljss/issue/6283/84326 (E.T. 24.07.2023)
[7] Şengül, Mustafa Buğra. “Sosyal medya yoluyla işlenen hakaret suçu.“ Çankaya Üniversitesi, 2020, https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=jR2HfqeS5rVUeQPh2PJlpw&no=EZUMiETxu_8X8w5vuWxogw (E.T. 24.07.2023)
[8] Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 15.03.2021 tarihli ve 2020/34939 E., 2021/9068 K. sayılı kararı(E.T. 24.07.2023)
[9] Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 17.03.2022 tarihli ve 2021/39927 E., 2022/7825 K. sayılı kararı (E.T. 24.07.2023)
