Fesih Kavramı
Fesih hakkı, iş sözleşmesini derhal veya bildirim süresi bitiminden itibaren sona erdiren ve karşı tarafın kabulüne bağlı olmayan tek taraflı bir irade beyanıdır. [1]
Haklı Nedenle Fesih Kavramı
İş Kanunu, iş sözleşmesinin taraflardan biri için katlanılamayacak duruma gelmesi halinde, söz konusu tarafa haklı nedenle fesih imkanı vermektedir. Hakim, her somut olayı kendi içinde değerlendirerek iş ilişkisini çekilmez kılan haklı nedenin var olup olmadığını tespit edecektir. [2] İş Kanunu’nun 24. Ve 25. Maddelerinde işçinin ve işverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı düzenlenmiştir.
Deprem Sonrası Getirilen Fesih Yasağı
6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş depremleri sonrasında Resmi Gazete’de 125 sayılı “Olağanüstü Hal Kapsamında Çalışma Ve Sosyal Güvenlik Alanına İlişkin Alınan Tedbirlere Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi” yayımlanmıştır. 22 Şubat 2023 tarihinde yayımlanan bu kararnamenin amacı, ilan edilmiş olan olağanüstü hal kapsamında çalışma ve sosyal güvenlik alanında bazı tedbirlerin alınmasıdır.
Söz konusu kararnamenin 3. maddesinde ‘İstihdamın Korunmasına İlişkin Tedbirler’ açıklanmıştır. Buna göre olağanüstü hal ilan edilen illerde(Şanlıurfa, Adıyaman, Hatay, Osmaniye, Adana, Kahramanmaraş, Gaziantep, Malatya, Diyarbakır, Kilis, Elazığ) her türlü iş veya hizmet sözleşmesi, maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren aşağıda sayılı haller dışında işveren tarafından feshedilemez:
- 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25 inci maddesinin birinci fıkrasının (II) numaralı bendinde ve diğer kanunların ilgili hükümlerinde yer alan ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzeri sebepler
- Belirli süreli iş veya hizmet sözleşmelerinde sürenin sona ermesi
- İşyerinin herhangi bir sebeple kapanması ve faaliyetinin sona ermesi
- İlgili mevzuatına göre yapılan her türlü hizmet alımları ile yapım işlerinde işin sona ermesi
İşveren ya da işveren vekili, iş sözleşmesini 3.madde hükümlerine aykırı olarak feshettiği takdirde, sözleşmesi feshedilen her işçi için fiilin işlendiği tarihteki 4857 sayılı Kanunun 39 uncu maddesince belirlenen aylık brüt asgari ücret tutarında çalışma ve iş kurumu il müdürlüklerince idari para cezası uygulanacaktır. [3]
İşverenin Haklı Nedenle Feshi Kavramı (Md. 25)
4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinde işverenin iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeden feshedebileceği durumlar düzenlenmiştir:
- Sağlık sebepleri: İşçinin kendi kusuruyla hastalanması veya sakatlanması sonucu devamsızlık yapması, kendi kusuru olmadan hastalanması veya sakatlanması ve tutulduğu hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğu ve işyerinde çalışmasında sakınca bulunduğunun Sağlık Kurulunca saptanması
- Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri: İşçinin; iş sözleşmesi yapılırken kendinde olmayan vasıfları varmış gibi göstererek işvereni yanıltması, işveren veya aile üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak sözler söylemesi, işveren hakkında haysiyet kırıcı asılsız ihbarlarda bulunması, başka bir işçiye cinsel tacizde bulunması veya sataşması, işyerine alkol veya uyuşturucu madde almış olarak gelmesi, işyerinde alkol veya uyuşturucu madde alması, işverenin güvenini kötüye kullanması, hırsızlık yapması, işverenin meslek sırlarını ortaya atması, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suçu işyerinde işlemesi, işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü yahut bir ayda üç işgünü işine devam etmemesi, yapmakla ödevli bulunduğu görevleri kendisine hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi
- Zorlayıcı sebepler: İşçiyi işyerinde bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan, öngörülemeyen, kaçınılamayan ve önlenemeyen bir zorlayıcı sebebin ortaya çıkması (deprem, su baskını, heyelan, yaşanılan bölgede sokağa çıkma yasağı, salgın hastalık nedeniyle bölgenin karantinaya alınması vb.) [4]
Fesih Yasağı Varken Depremzedeler İşten Çıkarılabilir mi?
125 sayılı “Olağanüstü Hal Kapsamında Çalışma Ve Sosyal Güvenlik Alanına İlişkin Alınan Tedbirlere Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi”nin 3.maddesinde, 4857 sayılı İş Kanunu’nda haklı nedenle derhal fesih hallerinden ‘ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzeri sebepler’ hariç iş sözleşmesinin işveren tarafından feshedilemeyeceği belirtilmiştir.
Deprem, su baskını, heyelan, karantina, iç savaş vb. nedenlerle bir haftadan fazla devamsızlık yapılması ‘zorlayıcı sebep’ olarak karşımıza çıkmaktadır. Dolayısıyla bir zorlayıcı sebep olan deprem felaketinden kaynaklanan devamsızlıklar, fesih yasağı kapsamında ele alınacak ve iş sözleşmesinin işverence haklı nedenle derhal feshi mümkün olmayacaktır.
İşçinin Haklı Nedenle Derhal Fesih Hakkı (Md. 24)
4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesinde işçinin iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeden feshedebileceği durumlar düzenlenmiştir:
- Sağlık sebepleri: İşin yapılması veya işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı ya da yaşayışının tehlikeye düşmesi, işveren veya başka bir işçinin bulaşıcı bir hastalığa yakalanması, işçinin işi ile bağdaşmayan bir hastalığa yakalanması.
- Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri: İşverenin; iş sözleşmesi yapılırken işçiye sözleşmenin esaslı noktalarından biri hakkında yanlış bilgi vererek işçiyi yanıltması, işçi veya aile üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak sözler söylemesi, işçiye cinsel tacizde bulunması, işçiye veya aile üyelerinden birine sataşması, gözdağı vermesi, kışkırtması, işçiye veya aile üyelerinden birine karşı hapsi gerektiren bir suç işlemesi, işçi hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ithamlarda bulunması, işçinin diğer bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından işyerinde cinsel tacize uğraması ve bu durumu işverene bildirmesine rağmen işverenin gerekli önlemleri almaması, işçinin ücretini kanuna ve sözleşme şartlarına uygun hesap etmemesi veya ödememesi, ücretin parça başına veya iş tutarı üzerinden ödenmesi kararlaştırılıp da işveren tarafından işçiye yapabileceği sayı ve tutardan az iş verildiği hallerde, aradaki ücret farkını zaman esasına göre ödeyerek işçinin eksik aldığı ücreti karşılamaması.
- Zorlayıcı sebepler: İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıkması(deprem, su baskını, heyelan, yaşanılan bölgede sokağa çıkma yasağı, salgın hastalık nedeniyle bölgenin karantinaya alınması vb.)
İşyerinde Zorlayıcı Sebep Çıkması Sonucu İşçinin Hakları Nelerdir?
Deprem felaketi sonucu işyerinin bir haftadan fazla süre ile işin durması İş Kanunu madde 24 kapsamında zorlayıcı sebep sayılmaktadır. Böyle bir durumda işçi, bir haftalık bekleme süresinden sonra iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebileceği gibi, işyerinin yeniden faaliyete başlamasını da bekleyebilir.
Fesih hakkına ek olarak, 4857 sayılı İş Kanunu Madde 40 kapsamında ‘Yarım Ücret’ uygulaması ele alınmıştır. Söz konusu maddeye göre, zorlayıcı sebepler dolayısıyla çalışamayan veya çalıştırılmayan işçiye bu bekleme süresi içinde bir haftaya kadar her gün için yarım ücret ödenecektir. [5]
Kaynakça
[1] UÇAR, Ali. İşverenin haklı nedenle fesih hakkının sınırlandırılması. 2020. Master’s Thesis. Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
[2] ARSLAN, Seda. İşverenin haklı nedenle fesih hakkı. XII Levha, 2012.
[3] 125 Sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Çalışma Ve Sosyal Güvenlik Alanına İlişkin Alınan Tedbirlere Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
[4] MENEMENLI GENIŞ, Çiğdem. İş Kanununun 25. maddesine göre işverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı. 2012. Master’s Thesis. Sosyal Bilimler Enstitüsü.
[5] 4857 Sayılı İş Kanunu
