İçindekiler

Ülkemizde Uygulanan Erişim Engellerinin Hukuki Değerlendirmesi

Instagram Nedir?

Mobil sosyal ağ sitesi olan Instagram 2010 yılında kuruldu ve 2012 yılında Facebook tarafından satın alındı. Instagram bir fotoğraf ve video paylaşım platformu olmasının yanı sıra kullanıcıların akıllı telefon uygulaması yoluyla fotoğraflara dijital filtrelerden bir seçim uygulandıktan sonra fotoğrafların paylaşılmasını ya da alınmasına olanak tanıyan bir sosyal ağ sitesidir [3].Bireylerin hayatlarını fotoğraf aracılığıyla eğlenceli ve hızlı bir şekilde paylaştıkları ortam olması Instagram’ın popüler olmasını sağlayan etmenlerden biridir. Bunun yanı sıra Instagram çevremizdeki insanların hangilerinin bu ortama dâhil olduğunu göstermekte ve sosyal ağ üzerindeki bu insanlarla iletişim kurulmasını sağlamaktadır. Kullanıcıların günlük ortalama 55 milyon fotoğraf paylaştığı ve 1.2 milyar beğeni ile katkı sağladığı, aylık aktif kullanıcı sayısı 150 milyona ulaşan ve hızlı bir şekilde büyüyen bir platformdur. [4]

We Are Social’ın 2018 yılı araştırmasına bakıldığında, Türkiye’de yaklaşık 54 milyon 330 bin kişi aktif olarak internet kullandığı, bu kitlenin yüzde 84’ünün internete düzenli olarak her gün girdiği ve PC, tablet ya da akıllı telefonlar aracılığıyla ortalama 7 saatlerini internette geçirdiği görülmektedir. Araştırmaya göre, Instagram’da Türkiye, yüzde 41’lik nüfus/kullanıcı sayısı oranıyla İsveç’in ardından dünya ikincisi konumundadır. ABD’nin 110 milyon ile ilk sırada yer aldığı Instagram kullanıcı sayısı listesinde ise Türkiye 33 milyonla beşinci sırada yer almaktadır.

Türkiye’de Instagram’a Neden Erişim Engeli Getirildi?

Türkiye’de Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından Instagram platformuna erişim kısıtlanmıştır. Bu erişim engeli 2 Ağustos 2024 tarihi itibariyle getirilmiştir ve 10 Ağustos 2024 tarihine kadar sürmüştür. BTK yetkilileri Instagram’a erişim engelinin 5651 sayılı kanunda sayılan katalog suçlara uymadığı gerekçesiyle kapatıldığını ileri sürmüştür. Öncelikle erişim engelinin getirilmesini sağlayan kanun olan 5651 sayılı “İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun”u inceleyelim.

5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun

Bu Kanunun amaç ve kapsamı; içerik sağlayıcı, yer sağlayıcı, erişim sağlayıcı ve toplu kullanım sağlayıcıların yükümlülük ve sorumlulukları ile internet ortamında işlenen belirli suçlarla içerik, yer ve erişim sağlayıcıları üzerinden mücadeleye ilişkin esas ve usûlleri düzenlemektir. 5651 sayılı kanunun 8. maddesi içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi kararları ile yerine getirilmesi hakkındadır. Bu madde içeriğin suç oluşturması halinde başvurulabilecek hukuki imkanları düzenlemektedir.

MADDE 8- (1) İnternet ortamında yapılan ve içeriği aşağıdaki suçları oluşturduğu hususunda yeterli şüphe sebebi bulunan yayınlarla ilgili olarak içeriğin çıkarılmasına veya erişimin engellenmesine karar verilir:

a) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan;

1) İntihara yönlendirme,

2) Çocukların cinsel istismarı,

3) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma,

4) Sağlık için tehlikeli madde temini,

5) Müstehcenlik,

6) Fuhuş,

7) Kumar oynanması için yer ve imkân sağlama suçları,

b) 25/7/1951 tarihli ve 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanunda yer alan suçlar.

c) 29/4/1959 tarihli ve 7258 sayılı Futbol ve Diğer Spor Müsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları Düzenlenmesi Hakkında Kanunda yer alan suçlar.

ç) 1/11/1983 tarihli ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanununun 27 nci maddesinin birinci ve ikinci fıkrasında yer alan suçlar.

8/A hükmü, yaşam hakkı ile kişilerin can ve mal güvenliğinin korunması gibi gecikmesinde sakınca bulunan hallerde içeriğin kaldırılması veya erişimin engellenmesi hallerini açıklamaktadır.

Gecikmesinde Sakınca Bulunan Hâllerde İçeriğin Çıkarılması veya Erişimin Engellenmesi

MADDE 8/A

(2) Cumhurbaşkanlığı veya ilgili Bakanlıkların talebi üzerine Başkan tarafından verilen içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı, Başkan tarafından, yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunulur. Hâkim, kararını kırk sekiz saat içinde açıklar; aksi hâlde, karar kendiliğinden kalkar.

(3) Bu madde kapsamında verilen erişimin engellenmesi kararları, ihlalin gerçekleştiği yayın, kısım, bölüm ile ilgili olarak (URL, vb. şeklinde) içeriğe erişimin engellenmesi yöntemiyle verilir. Ancak, teknik olarak ihlale ilişkin içeriğe erişimin engellenmesi yapılamadığı veya ilgili içeriğe erişimin engellenmesi yoluyla ihlalin önlenemediği durumlarda, internet sitesinin tümüne yönelik olarak erişimin engellenmesi kararı verilebilir.

Kanunda da yazdığı üzere yukarıdaki durumlarda erişimin engellenmesine karar verilebilir. Ancak BTK’nın re’sen engelleme yetkisi olsa dahi, bu kararı Sulh Ceza Hakimliğine onaylatması gerekmektedir. BTK yetkilileri Instagram erişim engelinin kanunda yazan katalog suçlara uymadığı gerekçesiyle kapatıldığını ileri sürmüştür. Sosyal medya platformu olan Instagram’a getirilen erişim engelinin hukuki niteliği üzerinde durmadan önce katalog suçun ne olduğu hakkında fikir edinelim.

Katalog Suç Nedir?

Katalog suçlara uymamak, Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) belirli suç türlerine ve cezai yaptırımlara uymamak anlamına gelir. Bu suçlar, yasada detaylı bir şekilde tanımlanmış ve cezaları belirlenmiştir.Katalog suçlar arasında adam öldürme, cinsel saldırı, uyuşturucu ticareti, hırsızlık, dolandırıcılık, rüşvet gibi suçlar yer alır. TCK’da katalog suçlar, genellikle ağır cezalara tabi tutulur. Bu suçların işlenmesi durumunda, yasal süreçler daha sıkı bir şekilde yürütülür.

Katalog suçların listesi, her koruma tedbiri için düzenlenmiştir. Koruma tedbirleri, ceza yargılaması sürecinin düzgün bir şekilde ilerleyebilmesi adına, kişilerin bazı temel hak ve özgürlüklerini geçici olarak kısıtlar. Bu tedbirler, hüküm verilmeden önce kişinin özgürlüğünü sınırladığı için dikkatli bir şekilde uygulanmalıdır. [1]

Sosyal Medya Platformlarında Erişimin Engelinin Hukuki Niteliği

5651 sayılı Kanun’un 8/A maddesi uyarınca Cumhurbaşkanlığı veya millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi veya genel sağlığın korunması ile ilgili bakanlıkların talebi üzerine Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı tarafından internet ortamında yer alan yayınla ilgili olarak içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararı verilebilmektedir.

Sadece Instagram değil aynı zamanda Tiktok, Twitter gibi sosyal medya sitelerinden de içerik kaldırma mümkündür. Bu iki şekilde uygulanabilir. Bunlardan ilki, sayılan sosyal medya sitelerinde paylaşılan içeriklerin kişilik haklarını zedelemesi, özel hayatın gizliliğini ihlal etmesi gibi kanuni durumlardır. Diğer durum ise herhangi bir kanuni ihlal olmamasına rağmen sitelerin iç politikalarına uygunsuzluk sebebiyle içeriğin kaldırılmasıdır. Paylaşılan içeriğin niteliği ve ihlalin tespit edilmesi sonrasında sitenin ilgili birimlerine başvurmak mümkündür.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta ihlale sebebiyet veren içeriğin çıkarılmasıdır. URL bazlı erişim engellenmesinin yeterli olmayacağı durumlarda ise internet sitesinin tamamına erişimin engellenmesi uygulanabilmektedir.

Instagram’ın erişime engellenmesi sebebine ilişkin açıklama katalog suçlara uymadığı gerekçesi olsa da paylaşılan belirli içeriklerin Instagram tarafından silinmesi sebebiyle bu kararın alındığı anlaşılmaktadır. Çünkü karar, suikast sonucu öldürülen Hamas lideri İsmail Haniye için yapılan taziye içerikli paylaşımların Instagram tarafından kaldırılmasının ardından alınmıştır. Oysa Instagram’ın herhangi bir içeriği kaldırması 5651 sayılı Kanun uyarınca erişim engelleme sebebi olamaz. [4]

Instagram’ın herhangi bir içeriği kaldırması, içeriği paylaşanın ifade hürriyetine bir müdahale niteliğinde olduğu için bu müdahaleye karşı Instagram’a başvurulabilir veya diğer hukuki yollara gidilebilir. Instagram’ın bu müdahalesine karşı tüm siteyi engellemek platformu kullanan kullanıcıların ifade hürriyetini kısıtlamaktadır.

Temel Hak ve Hürriyetler Açısından Değerlendirilmesi

“Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı Anayasa madde 13’e göre: “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz”. Yani bir hak ya da özgürlüğün kullanımını tümüyle engelleyen, önemli ölçüde güçleştiren ya da kullanılmasını anlamsız hale getiren her türlü sınırlama, hakkın özüne dokunmuş olur. Temel hakkın ve hürriyetin özüne müdahale eden uygulamalar, o hakkın varlık amacını ortadan kaldırmakla kendiliğinden ihlale yol açar ve Anayasaya açıkça aykırılık teşkil eder. [5]

BTK’nın Instagram’a yönelik erişim engeli kararının ardından Anayasa Mahkemesi resmi internet sitesi üzerinden “İletişim Başkanlığının Basın Özgürlüğü ve İfade Özgürlüğüne Müdahale Etmesine İmkân Tanıyabilecek Kuralların İptali” başlığıyla yayınladığı açıklamada kurallarla Başkanlığa verilen stratejik iletişim ve kriz yönetimine ilişkin görevlerin haberleşme ve basın özgürlüğüyle ilgili olması nedeniyle kanunla düzenlenmesi gerektiği, temel hak ve özgürlüklerin Cumhurbaşkanlığı kararnamesi (CBK) ile düzenlenemeyeceğini belirtti. Alınacak tedbirler ve yapılacak faaliyetlerin Anayasa’nın düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti ile basın hürriyetine müdahale teşkil edeceğinin açık olduğuna hükmetti. Sonuç olarak alınan bu karar Instagram erişim engelinin Anayasa Mahkemesine aykırı olduğunu göstermektedir. Mahkeme, daha önceki kararlarında bu tür engellerin ifade özgürlüğünü ihlal edebileceğine hükmetmiştir.

Buna ek olarak “İfade özgürlüğü” başlıklı Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi madde 10’a göre “Herkes ifade özgürlüğü hakkına sahiptir. Bu hak, kamu makamlarının müdahalesi olmaksızın ve ülke sınırları gözetilmeksizin, kanaat özgürlüğünü, haber ve görüş alma ve de verme özgürlüğünü de kapsar”. Bu düzenlemeler ışığında ifadenin önemli bir aracı olan Instagram, TikTok gibi sosyal medya platformlarına erişimin engellenmesi sadece yayın sahiplerinin ifade özgürlüğünü değil, aynı zamanda kamuoyunun haber ve fikir alma özgürlüğünü de zedelemektedir. [21] (Ayrıca Bknz.)

ROBLOX Nedir?

2006 yılında David Baszucki ve Erik Cassel tarafından kurulan Roblox, çevrimiçi bir oyun platformudur. Roblox, sadece sosyal bir oyun platformu olmanın yanında bir oyun motorudur. Platform, kullanıcılarına kendi oyunlarını oluşturma ve oluşturulan oyunları oynama fırsatını bir arada sunuyor. Roblox portalında, Lua programlama diliyle geliştirilmiş oyunlar listelenir ve popülaritesine göre sıralanır. Roblox, genellikle 15 yaşın altındaki çocuklar tarafından oynanmaktadır zira oyunların büyük çoğunluğu çocukların yaratıcı yönlerinin gelişmesine büyük katkı sağlamaktadır. Oyun, aynı zamanda çocukların güvenliğinin sağlanması için uygunsuz olan kelimeleri sansürlemiştir ve devamı hâlinde kullanıcıyı kalıcı olarak uzaklaştırmaktadır. Roblox, oyunculara birbiriyle sosyal etkileşim imkanı sunuyor. Oyuncular, platform üzerinden birbirleriyle sohbet edip, arkadaşlık kurabiliyor. [24]

ROBLOX Neden Erişime Kapatıldı?

İnstagram’a ülkemizde erişim engeli bulunurken, bir erişim engeli kararı da ülkemizde milyonlarca kullanıcısı olan, özellikle 5-13 yaş aralığındaki kullanıcıların daha çok kullandığı çevrimiçi oyun platformu Roblox için alındı.
Adana Cumhuriyet Başsavcılığı Bilişim Suçları Bürosu, çocukların istismarına neden olacak içerikler barındırması tespiti üzerine www.roblox.com/tr internet sitesi ve uygulama marketlerindeki linklerine erişimin engellenmesine karar verilmesini talep etti.[19]

Talebi ele alan Adana 6. Sulh Ceza Hakimliği, sunulan dilekçe ve belirtilen internet adresleriyle ilgili araştırma tutanaklarının inceledi.

Hakimlik, İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun’un, “Yaşam hakkı, kamu düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi veya genel sağlığın korunması gibi sebeplerinden birine bağlı olarak hakimin erişim engeli kararı alabileceği”ni öngören 8/A 1’nci maddesi gereğince www.roblox.com/tr internet sitesi ve uygulama marketlerindeki linklerine erişimin engellenmesine karar verdi. İlgili madde:

MADDE 8/A- (Ek: 27/3/2015-6639/29 md.)

(1) Yaşam hakkı ile kişilerin can ve mal güvenliğinin korunması, millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi veya genel sağlığın korunması sebeplerinden bir veya bir kaçına bağlı olarak hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde, Cumhurbaşkanlığı veya millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi veya genel sağlığın korunması ile ilgili bakanlıkların talebi üzerine Başkan tarafından internet ortamında yer alan yayınla ilgili olarak içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı verilebilir. Karar, Başkan tarafından derhâl erişim sağlayıcılara ve ilgili içerik ve yer sağlayıcılara bildirilir. İçerik çıkartılması ve/veya erişimin engellenmesi kararının gereği, derhâl ve en geç kararın bildirilmesi anından itibaren dört saat içinde yerine getirilir. [8]

Bu tür bir karar hukuki açıdan çocukların korunması konusunda devlete düşen sorumluluğun bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 41. maddesi devletin çocukları her türlü istismar ve şiddetten koruma yükümlülüğünü vurgulamaktadır [21].Ayrıca Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi gibi uluslararası sözleşmeler, çocukların fiziksel ve zihinsel sağlığının korunmasını bir insan hakkı olarak korur. Bu bağlamda mahkeme kararı çocukların gelişimini olumsuz etkileyebilecek zararlı dijital içeriklere karşı alınmış bir tedbir olarak yorumlanabilir.

Mevzuatımızda çocukluk; Medeni Kanun madde 11 uyarınca kişiliğin kazanılmasıyla başlamakta ve 18 yaşın doldurulmasıyla sona ermektedir. Adana Cumhuriyet Başsavcılığı Bilişim Suçları Bürosu, çocukların istismarına neden olacak içerikler barındırması tespiti üzerine almış olduğu bu erişime engelleme kararı oyuncu kitlesinin vücut ve psikolojik sağlığını korumaya yönelik olduğu açıktır. [18]

ROBLOX Uygunsuz İçeriğe Sahip Mi?

Tartışma konusu burada başlamıştı: Roblox gerçekten uygunsuz içeriklere mi sahip ve çocuklar gerçekten bu içeriklere istedikleri gibi erişebiliyor mu?

Öncelikle, Roblox PEGI etiketlemesi olarak Google Play Store’da “Ebeveyn Rehberliği Önerilir” etiketini kullanıyor. Bu etiket, “Bu tür uygulamalar için ebeveyn rehberliği simgesini kullanarak, uygulamanın çocuklar için uygun olmayabilecek içeriğe erişim sağlayabileceği konusunda ebeveynleri uyarırız. Bununla birlikte, seçilen kullanım şekline bağlı olarak yaşa uygun başka içerikler de mevcut olabilir.” şeklinde açıklanıyor. Bu da aslında uygulamanın karma bir yapıya sahip olduğunu ve eğer uygulamayı çocuklar kullanacaksa ebeveynlerin içeriği kontrol etmeleri gerektiği anlamına gelmektedir. Bunun yanı sıra, Roblox’un oyun içeriklerini kategorize etmeye yönelik bir yapısı var ve içeriklerini filtrelemeye çalışmaktadır. Ancak, tüm yaşlara uygundur etiketi olan bir sunucuda uygunsuz içerikleri barındırdığına dair ekran kayıtları da bulunmaktadır. Karşılaşılan bu durum da çocukların bu zararlı içeriklerden korunmasının bu etiketlemelerle mümkün olmadığını ve Roblox’un bu konuda yeterince başarılı olamadığını ortaya net bir biçimde koymaktadır.

Roblox, erişim engeline ilişkin 9 Ağustos’ta resmi X hesabından yapılan açıklamada: “Türkiye’de Roblox’a erişim engeli getirildi. Roblox’u en kısa süre içinde tekrar kullanılabilir hale getirebilmek için ilgili yetkililerle birlikte çalışıyoruz. Türkiye’de her gün milyonlarca insanın platformumuzu kullandığını ve bunların arasında işlerini Roblox üzerine inşa eden canlı bir geliştirici topluluğunun da bulunduğunu biliyoruz. Topluluğumuzu güvende tutmak için elimizden gelen her şeyi yapmaya kararlıyız ve küresel politika yapıcıların çocukları koruma konusundaki kararlılığını paylaşıyoruz.” paylaşımını yapmıştır.

ROBLOX’u Yasaklamak Çözüm Müdür?

Roblox’a getirilen erişim engeli, çocukları zararlı içeriklerden koruma amacı taşıyan önemli bir hukuki tedbirdir. Ancak bu karar sonucunda bu tarz platformlara bağımlılığın çocuklarda yaratabileceği yoksunluk krizleri de göz ardı edilmemelidir. Bu nedenle çocukların bilgisayar oyunlarını oynamasını yasaklamak yerine bu konuya ilişkin denetim getirilebilir veya bilgisayarı verimli kullanmasını sağlayacak tedbirlerin alınabilir. Bunlar şu şekildedir:

1) Oyun İçi Denetim Mekanizmalarının Güçlendirilmesi: Oyun içi denetim mekanizmalarının artırılarak kullanıcıların kötüye kullanımı önlenebilir ve oyunların daha güvenli hale gelmesine yardımcı olabilir. Böylece oyunların yasal düzenlemelere uygunluğu artacaktır.

2) Hikaye ve İçerik Kurgusunun Hazırlanması: Oyun hikayesi ve içerik kurgusu, toplumsal ve ahlaki değerlerle uyumlu şekilde hazırlanabilir.

3) Ebeveyn Kontrolleri ve Yaş Sınırlamaları: Ebeveyn kontrollerinin ve yaş sınırlamalarının etkin bir şekilde uygulanması, çocukların korunmasına yardımcı olur ve oyunların güvenliğini artırır.

4) Yerel Yasal Düzenlemelere Uyum: Türkiye’deki yasal düzenlemeleri ve denetleyici kurumların kararlarını yakından takip etmek, olası erişim engellerinin önlenmesine yardımcı olabilir. Oyun geliştiriciler, yerel yasalara uygun hareket etmeli ve gerekirse uzman hukuki danışmanlık almalıdır.

5) Kullanıcı Geri Bildirimlerinin Değerlendirilmesi: Kullanıcı geri bildirimlerini dikkate alarak oyun içinde sorun teşkil edebilecek unsurları belirlemek ve bunları hızlıca düzeltmek, oyunların daha geniş kitleler tarafından kabul görmesini sağlar. [23]

TİKTOK Nedir?

TikTok, ByteDance, adlı bir Çin şirketi tarafından geliştirilen ve 2016 yılında piyasaya sürülen bir mobil uygulamadır. İlk başta Musical.ly adıyla bilinen uygulama, kısa müzik videoları oluşturmak ve paylaşmak amacıyla kullanılmıştır. Daha sonra ByteDance, Musical.ly’yi satın alarak TikTok’u oluşturmuştur. TikTok, kullanıcıların 15 ila 3 dakika arasında değişebilen kısa videolar oluşturmasına ve bunları diğer kullanıcılarla paylaşmasına imkan tanımaktadır. (6)

Platformun en önemli özelliklerden biri milyonlarca kişi tarafından takip edilen meydan okumalardır. “Challenge“ olarak isimlendirilen bu akımlar arasında şarkı söylemek, dans etmek gibi etkinlikler bulunmaktadır.

TikTok kullanıcıları için açılan yayınlarda platformdan yüklü meblağlarda para kazanma fırsatı da bulunmaktadır.

We Are Social Dijital 2024 Raporu’na göre dünyada 5.35 milyar internet, 5 milyardan fazla sosyal medya kullanıcısı bulunmaktadır. TikTok, Android cihazlarda kullanıcı başına harcanan süre söz konusu olduğunda küresel sosyal medya platformları listesinin başında yer alırken, onu YouTube ve Facebook takip etmektedir. Mart 2024 tarihli en son Statista Küresel Tüketici Araştırmasına göre, platform şu anda sosyal medya kullanıcılarının %44’i tarafından kullanılmaktadır. {17]

Rapora göre, Türkiye’de en fazla kullanıcıya 57 milyon 500 binle YouTube sahiptir. Instagram, 57 milyon 100 bin kullanıcıyla YouTube’un hemen peşinden gelmektedir.

TikTok, 37 milyon 700 bin kullanıcıyla Türkiye’de 3’üncü, Facebook 34 milyonla 4’üncü, X 20 milyon 670 bin kullanıcıyla 5’inci, LinkedIn ise 16 milyon kullanıcıyla 6’ncı sırada yer almaktadır.[7]

TİKTOK Neden Yasaklanıyor?

TikTok’un yasaklanması hakkında görüşler ülkeden ülkeye değişmekle birlikte bu yasakların geri planında özellikle ABD- Çin ilişkilerinin siyasi geçmişi olduğu konusunda fikir birliği bulunmaktadır. [6]

Dünya çapında hükümetler tarafından verilen kararlar incelendiğinde, TikTok uygulamasının yasaklanması ve kısıtlanması nedenlerinin başında TikTok’un, milyonlarca kullanıcıya ait veriyi elinde bulundurması ve bu verileri Çin hükümeti ile paylaşmasının bir ulusal güvenlik tehdidi oluşturması gelmektedir.

TikTok’un Çin merkezli olması ve Çin hükümetinin TikTok veya ana şirketi ByteDance üzerinde baskı gücüne sahip olduğu ve dahili bilgileri Çin hükümeti ile paylaşmaları talep edilebileceği sürece TikTok’un kullanıcı verilerini koruma konusunda güvenilir olmayacağı düşünülmektedir. Bu nedenle kısıtlamalardan da anlaşılacağı üzere, ulusal güvenlik ve siber güvenlik bakımından risk oluşturduğu gerekçesiyle özellikle hükümet çalışanlarının, milletvekillerinin ve bakanların iş cihazlarında TikTok uygulamasını kullanması yasaklanmaktadır.

Bununla birlikte, TikTok’un kullanıcılarından çok fazla veri toplaması, özellikle çocuklara ve gençlere yönelik verilerin güvenliği ve mahremiyetin korunması ile ilgili endişeler ve uygulamanın yanlış, uygunsuz veya zararlı içerikleri yaymak amacıyla kullanılabileceği endişesi de yasaklama ve kısıtlamaların sebepleri arasında yer almaktadır.

TikTok’un yasaklanmasını destekleyenler, platformun gizlilik ve güvenlik endişelerine neden olduğunu veya zararlı içeriklerin yayılmasına izin verdiğini düşünmektedir. Ayrıca bazı ülkelerde, TikTok’un ulusal güvenlikle ilgili riskler barındırması da yasaklara sebep olmuştur. Her ülkenin kendi sosyal, politik ve hukuki atmosferi, TikTok’un yasaklanması veya sınırlamalarının ne şekilde ele alınacağını belirlemektedir. Bu kararlar; kullanıcı güvenliği, içerik denetimi ve platformun yönetimi gibi çeşitli faktörler göz önünde bulundurularak alınmaktadır. TikTok’un kapatılması için bazı dijital ortamlarda imza kampanyaları başlatılmış, özellikle Türkiye’de başlatılan kampanyalarda platformun ahlaki yapıyı zedelediği ve bu durumun çocukları olumsuz etkilediği gibi nedenler ileri sürülmüştür.

TikTok uygulamasına yönelik yasaklamaları kısmi ve komple yasaklamalar olarak getiren ülkelerin bazıları şunlardır: ABD, Hindistan, Kanada, Yeni Zelanda, Birleşik Krallık, Hollanda, Norveç, Fransa, Pakistan, Bangladeş. [12]

TİKTOK’un Yanıtı

TikTok, hakkındaki soruşturmalara ve yasaklara ilişkin olarak en başından beri kendisinin Çin hükümetinden tamamen bağımsız olduğunu savunmakta ve bu yasakların gerekçelerinin kanıtlanamadığını ileri sürmektedir. TikTok yetkilileri, siber güvenlik ile ilgili kaygı duyan hükümetlere ayrıca iş birliği çağrısında bulunmuştur.

TikTok, hükümetlerin ve kullanıcıların soru işaretlerini gidermek amacıyla uygulamayla ilgili “Mitler ve Gerçekler” başlığı altında bir açıklama yayınlamış olup; Çin ile veri paylaştığı, ByteDance’in yönetim kurulunda Çin hükümetinden yetkililer olduğu, TikTokla ilgili yönetimsel kararların Pekin tarafından alındığı gibi iddialara yanıt getirmiştir.

Ayrıca TikTok, 20 Ocak 2022 tarihinde gerçekleştirilen TBMM Dijital Mecralar Komisyonu Toplantısında milletvekillerimizin yönelttiği bazı sorulara yazılı olarak yanıt vermiştir. [9]

TikTok yetkilileri, topluluk kurallarını ihlallere karışan hesapları veya cihazları askıya aldıklarını veya engellediklerini, bu kararlarda diğer platformlarda ve çevrimdışı olarak mevcut olan bilgileri de dikkate aldıklarını; gerektiğinde hesapları ilgili yasal makamlara bildirdiklerini ifade etmiştir.

Verilen yanıtlara göre, 2021 ilk yarısı Türkiye‘de 113 resmi kaldırma talebi alınmış ve bu talepler doğrultusunda topluluk kurallarını ihlal ettiği için 16, yasaları ihlal ettiği için ise 250 içerik kaldırılmıştır.

Haziran 2021 ile Aralık 2021 arasında 113 erişim engelleme talebi alınmış; büyük bir kısmı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) ve Erişim Sağlayıcıları Birliği (ESB) tarafından yapılan bu talepler sonucunda, 200 video ve 18 hesaba erişim kısıtlandı; söz konusu dönemde 15 bireysel talep alındı ve bu talepler sonucunda da 18 videoya erişim kısıtlanmıştır.

Türkiye’de TİKTOK

Ağustos 2018’den bu yana Türkiye’de faal olan TikTok’un kullanımına dair Türkiye’de henüz bir yasaklama olmamakla beraber, artan endişe ve şikayetler üzerine hükümet ve ilgili kurumlar tarafından yakın takibe alınmış bulunmaktadır.

TikTok başta olmak üzere, sosyal medya platformlarıyla ilgili tartışmaları görüşmek üzere TBMM Dijital Mecralar Komisyonu, 7 Aralık 2023 tarihinde toplanmıştır [14]. Söz konusu toplantıda TikTok Orta Doğu, Kuzey Afrika, Türkiye Bölgesi Kamu Politikaları Yöneticisi ve Türkiye Sözcüsü Emir Gelen komisyona sunum yapmış, uygulamayla ilgili soruları yanıtlamıştır.

TBMM Dijital Mecralar Komisyonu tarafından yapılan açıklamada; vatandaşlardan özellikle TikTok konusunda çok ciddi şikayetler geldiği, komisyon olarak icrai yetkileri olmasa da bant daraltma, yayın yasağı, reklam yasağı getirilmesi, lisans iptali gibi taleplerle Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu’na (BTK) ve RTÜK’e çağrıda bulunabilecekleri ifade edilmiştir.

5651 sayılı “İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun” [8] ile BTK Usul ve Esasları kapsamında getirilen düzenlemeler çerçevesinde TikTok, halihazırda sosyal ağ sağlayıcı için öngörülen yükümlülük ve sorumluluklar ile bu yükümlülüklere aksi davranış halinde karşılaşılabilecek yaptırımlara tabidir. İlgili mevzuat kapsamında TikTok’un, sosyal ağ sağlayıcı sıfatıyla; (i) temsilci belirleme ve bildirme yükümlülüğü, (ii) içerik kaldırma taleplerine cevap yükümlülüğü, (iii) 6 aylık dönemler halinde rapor hazırlama ve BTK’ya bildirme yükümlülüğü, (iv) veri lokalizasyonu yükümlülüğü, (v) içerik kaldırma / erişim engelleme talepleri için 24 saatlik aksiyon süresi yükümlülüğü bulunmaktadır. Yükümlülüklere uymaması halinde ise, aşamalı olarak idari para cezası, reklam yasağı, kademeli oranda bant daraltılması gibi yaptırımların uygulanması söz konusu olabilecektir.

Bununla birlikte, Mevzuatımız uyarınca TikTok ayrıca, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu [13], dezenformasyonla mücadele düzenlemesi olarak bilinen 7418 Sayılı Basın Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ve 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) [11] kapsamında da belli yükümlülük, sorumluluk ve yaptırımlara tabi bulunmaktadır.

Daha önce de Kişisel Verileri Koruma Kurulu tarafından TikTok uygulaması ile ilgili olarak KVKK’ya aykırılıklar olduğu gerekçesiyle resen inceleme başlatılmasına karar verilmiş ve yapılan inceleme neticesinde, 2023/134 sayılı karar ile, çocukların kişisel bilgilerinin görüntülenmesi, izinsiz veri toplanması ve KVKK’ya [10] aykırılıklar nedeniyle TikTok’a 1 milyon 750 bin lira para cezası verilmiştir. [15]

10 Aralık saat 21:30’da Türkiye’de tekrar erişime açılan İnstagram’ın açılma sürecinde erişime kapatılması konuşulan uygulamalardan birisi de TikTok’tur.

Kaynakça

[1] Av. Fatih Tahancı, Katalog Suç Nedir? / https://www.tahanci.av.tr/katalog-suclar/

[2] Mıhcı Hukuk, Danışmanlık, https://mihci.av.tr/internetten-icerik-kaldirma-erisim-engelleme/

[3] Nebiye Konuk, European Journal of Managerial Research Dergisi / Cilt 3/ Sayı 4 / sy. 1-26

[4] Nagihan Tufan Yeniçıktı, Halkla İlişkiler Aracı Olarak Instagram, Selçuk İletişim, 2016, sy: 92-115

[5] Temel Hak ve Özgürlüklerin Sınırlanması:Anayasanın 13. Maddesi Üzerine Bazı Düşünceler, Yrd.Doç.Dr. Zühtü Arslan, Anayasa Yargısı, 18(1), 139-154

[6] KALSIN, Berrin, TikTok Yasaklarının Arka Planı: Veri Güvenliği Mi? Siyasi İlişkiler Mi?, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl: 10, Sayı: 64, Haziran 2023, s. 148-159.

[7] Dünya nüfusunun yüzde 62’si sosyal medya kullanıyor (aa.com.tr)

[8] İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5651.pdf

[9] https://www.aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/tiktok-yetkilileri-turkiye-tiktok-icin-kilit-onemde-bir-pazar-konumunda/2507288

[10] Kişisel Verilerin Korunması Kanunu https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6698&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5

[11] Basın Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/10/20221018-1.htm

[12] https://www.oggusto.com/teknoloji/tiktok-yasakli-ulkeler

[13] 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5237.pdf

[14] TikTok Pte. Ltd. hakkında Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 2023/134 sayılı Karar Özeti, https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/7538/2023-134

[15] https://www.cumhuriyet.com.tr/ekonomi/son-dakika-kvkkdan-tiktoka-rekor-ceza-2056436

[16] https://omgiletisim.com/we-are-social-dijital-2024-global-raporu-yayinlandi/

[17] https://www.bbc.com/turkce/articles/c9qgvqpxp4qo

[18] https://www.aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/oyun-platformu-robloxa-cocuk-istismarina-yonelik-icerikler-nedeniyle-erisim-engeli/3298040

[19] TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI, https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/anayasa/

[20] Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, https://www.yargitay.gov.tr/documents/AIHM.pdf

[21] https://teyit.org/teyitpedia/robloxa-erisim-engeli-yasaklamadan-guvenligi-saglamak-mumkun-mu

[22] https://tr.wikipedia.org/wiki/Roblox