İhtarname Kavramı ve Hukuki Niteliği
İhtar – İhtarname kelime anlamı olarak “bir şeyi birine hatırlatma, uyarma, dikkat çekme” anlamları taşır. Borçlunun temerrüde düşmesi için kanun koyucunun aradığı ihtar şartı ise bu yönde; alacaklının, ifa zamanı gelen borcun borçlusuna, açık, kesin ve net bir şekilde borcunu hatırlatması ve kendisinden gecikmeksizin borcunu yerine getirmesini istemesidir. Alacaklı tarafından borçluya yapılan bu hatırlatma aynı zamanda borcunu ifa etmemesi durumunda temerrüt sonuçlarının gerçekleşeceği yönünde bir uyarı niteliği de taşır. Bu uyarı karşısında borçlunun iki seçeneği vardır. Borçlandığı edimi yerine getirerek temerrüde düşmeden edim yükümlülüklerine uygun hareket etmek ya da ihtara rağmen edimi yerine getirmeyerek temerrütten doğan hukuki sonuçlara katlanmaktır. [1]
İhtar muhatabına ulaşması gereken bir irade beyanıdır ve bizzat alacaklı ya da yetkili temsilcisi tarafından yapılması gerekir. İhtarın geçerliliği için ihtarı yapan kişinin fiil ve işlemlerinin sonuçlarını, kapsamını ve etkilerini seçebilme ve bunlara uygun hareket edebilme yeteneğine yani ayırt etme gücüne sahip olması yeterlidir. Bu sebeple tam ehliyetli ve sınırlı ehliyetliler gibi sınırlı ehliyetsizler tarafından da kendilerini borç altına sokmayan ihtarın gönderilmesi mümkündür. İhtarı yapan kişinin aksine ihtarın yapıldığı kişinin ayırt etme gücüne sahip olması tek başına yeterli olmayıp tam ehliyetli ya da sınırlı ehliyetli olması gerekir. Tam ehliyetsizler ve sınırlı ehliyetsizler yönünden ihtarın yasal temsilcilerine yapılması esastır. [1] (Ayrıca Bknz.)
İhtarname Nedir?
İhtarname, 1512 Sayılı Noterlik Kanununun 98. maddesinde düzenlenen bir işlemdir. Bu kanuna göre ‘Her türlü hukuki işlemlerde muhatabına kanun, sözleşme, örf ve adetten doğan hak ve isteklerin yazılı şekilde bildirilmesi veya haber verilmesi için yapılan işlemlere ihtarname veya ihbarname denir.’ şeklinde ifade edilmektedir.[2] İhtarname hukuki bir haber verme yöntemi ya da bir tebligattır. Kanun, sözleşme, örf ve adetten doğan hak ve taleplerin yazılı şekilde bildirilmesi işlemidir. Hak ve taleplerin haber verilmesi için kullanılan bir terimdir. “İhbarname” olarak da kullanılan bu terim ilgili konuda muhatabın dikkatini çekmeyi amaçlar. Her türlü hukuki işlemlerde muhataba gönderilen yazılı bir belgedir. İhtarnamenin muhataba mutlaka yazılı olarak gönderilmesi gerekir. Yazılı ihtarnameler, mail, faks ya da elektronik ortamdan e-ihtarname olarak gönderilebilir. Ayrıca, ihtarname ispatı için noter aracılığıyla da gönderilebilir.[3]
Neden İhtarname Gönderilir?
İhtarname gönderilmesinin iki temel sebebi vardır. İlk olarak kanundan doğan sorumluluğu yerine getirmek amaçlanır. İkinci olarak ileride ortaya çıkabilecek hukuki uyuşmazlıklar bakımından ispat aracı olarak kullanılmasıdır.[9] İhtarname hukuki konularda birçok uyuşmazlıklarda yer edinen bir uygulama olarak karşımıza çıkar. Aşağıdaki hallerde kişi muhatabına ihtarname çekebilir:
1) Borcunu Ödememesi Durumunda Kiracıya İhtar: Kiracılar, kira sözleşmesinde öngörülen kira ücretini her ay düzenli olarak ev sahibine ödemelidir. Kira bedeli ödenmezse ev sahibine noterden ihtarname gönderebilir. Bu durumda kiranın ödenmesi için yasal süreç başlar. Kiracı, kirayı 30 gün içinde ödemezse ikinci bir ihtarname gönderilir. Kiracı, ikinci ihtarnameyi de dikkate almayarak kirayı ödemezse ev sahibi tahliye davası açabilir.
2) Haksız Fiilin Sona Ermesi ve Zararın Tazmin Edilmesi Talebiyle İhtar: Haksız fiile maruz kalan kişi bunun sona ermesi ve haksız fiilden kaynaklanan zararının giderilmesi amacıyla dava açmadan önce ihtar çekebilir. Muhatabın kabul etmesi halinde dava sürecini yaşanmadan zararının giderilmesi imkânı doğabilir.
3) Borçlunun Temerrüde Düşürülme Amacıyla İhtar: Borçlar Kanunun 117. Maddesine göre ‘Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer.’[5] Yani bir borç, borçlusu tarafından alacaklıya ödenmezse ihtarname ile temerrüde düşürülebilir. İhtarname borçluyu uyarıcı niteliktedir.
4) İşverene İhtar: İşçi işveren ilişkisinden kaynaklanan birtakım uyuşmazlıklar bulunabilir. İş yerine ihtarname çekmek için işçi ile işveren arasındaki anlaşmazlığın hukuksal boyutlara ulaşması gerekir. İşverene ihtarname gönderme sebepleri farklı olabilir. İşyerine yıllık izin ücreti ödenmemesi, mobbing, haksız işten çıkarma, maaş ödenmemesi ve fazla mesailerin ödenmemesi gibi konularda ihtarname gönderilebilir.
5) Terk Sebebiyle İhtar: Türk Medeni Kanunu’na göre özel boşanma sebepleri arasında terk bulunur. Boşanma tamamlanmadan önce evi terk eden kişiye eve geri dönmesi amacıyla ihtar çekilir. Kişinin eve dönmemesi durumunda boşanma gerçekleşir.
6) Ayıplı Mal Nedeniyle İhtar: Tüketici veya tacir satın aldığı malın ayıplı çıkması durumunda muhatabına ihtar çekerek bildirimde bulunabilir. Bu sayede kişi bedelde indirim, masrafları satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarım, ayıpsız bir benzeri ile değişim ya da ücret iadesi alabilir. Tüketici malın tesliminden itibaren 30 gün içinde bildirimde bulunmak zorundadır.[4]
İhtarname Nasıl Çekilir? Cevap Nasıl Verilir?
İhtarname çekme işlemi dikkatle yürütülmesi gereken bir süreçtir. İhtarname noter aracılığıyla ya da iadeli taahhütlü posta ile gönderilebilir. Fakat genellikle noter aracılığıyla gönderilen ihtarnameler, resmi geçerliliği ve delil niteliği taşıdığı için tercih edilir. [6] İhtarname çekmek amacıyla hazırlanan evrakla notere başvurulur. Kanundan, sözleşmeden doğan haklarının yerine getirilmesini isteyen kişi, talebine neden olan uyuşmazlığı ve talebini açık ve net bir biçimde yazılı olarak hazırlar. Bu belgede talep eden ve muhatabının adı soyadı, adresi ve tarih bilgisi belirtilerek ihtar çekmek isteyen kişi tarafından imzalanır. Evrak noter tarafından imzalanıp şerhi düşülerek mühürlendikten sonra muhatabına gönderilir. Böylelikle ihtarname çekme süreci başarıyla tamamlanmış olur.[4] İhtarnameye, ihtarnamenin tebliğ tarihinden itibaren belirtilen süre içinde yazılı olarak cevap verilmelidir. Cevap noter aracılığıyla veya doğrudan muhataba iletilebilir. Cevapta ihtarnamenin tüm unsurlarına açıkça yanıt verilmelidir. İhtarnameye cevap verilmemesi hak kaybına yol açabilir veya hukuki süreçlerin başlamasına neden olabilir. İhtarname ile belirtilen süre içinde muhatap gereğini yapmazsa ihtarname gönderen taraf çoğu zaman dava açma hakkına sahip olur.[6]
Avukatsız İhtarname Çekilir Mi?
İhtarname çekilmesi için avukat yardımı alınması şart olmamakla birlikte bu yardım; önemli, yararlı ve hak kayıplarını önleyicidir. İhtarname işlemleri noter aracılığıyla da yapılabilir. Ancak bu alanda uzman bir avukat ile ihtarname çekmek hak kayıplarını önleyecektir. Örneğin; ihtarnamenin içeriği oldukça önemlidir. İhtarnamede karşı tarafa haksız ithamlarda bulunmak, bu kişiye hukuki yollara başvurma hakkı doğuracaktır. Noterden ihtarname çekmek ya da kişisel ihtarname çekmek mümkündür; ancak bu ihtarnamelerin bir avukat ile hazırlanması hukuki sorunlara yol açılmaması açısından önemlidir.[3]
İhtarname Ücreti Nedir, Nelerdir?
İhtarname ücreti ihtarı gönderen kişi tarafından ödenir. Avukatla hazırlanan ihtarnamelerde avukat ücreti de ayrıca ödenir. Noter işlemleri de ücretlidir ve bu ücret ihtarı gönderen kişi tarafından karşılanır.
Türkiye’de noter ücretleri yapılan işleme ve belge türüne göre değişiklik gösterir. Noter ücretleri genel olarak aşağıdaki unsurlara göre belirlenir:
- İşlem Türü: İhtarnamenin konusu ve kapsamı noter ücretlerini etkileyen en önemli faktördür. İhtarname düzenleme, onaylama ve gönderme gibi işlemler için farklı ücretlendirmeler uygulanır.
- Sayfa Sayısı: İhtarnamenin uzunluğu ve sayfa sayısı arttıkça ücret artar.
- Tebliğ Ücreti: İhtarname muhataba tebliğ edileceği için tebliğ ücreti de noter masraflarına eklenir.[6]
İhtarname Süresi Kaç Gündür?
İhtarnamelerde belli bir süre öngörülebilir. İhtarname yapılan kişi, bu süre içinde itiraz etmelidir ya da ihtarnamenin gereğini yapmalıdır. Bazı durumlarda ihtarname süreleri şöyledir:
- Kiracının tahliyesine ilişkin gelen ihtarnameye itiraz süresi 7 gündür.
- Kira borcunu ödemeyen kiracı için kirayı ödeme süresi kira sözleşmesinin süresine göre 6 gün ya da 30 gündür.
- İcra takibindeki bir ödeme için ihtarnameye itiraz süresi 7 gündür.
- Noterden ihtarname geldi ise, ihtarnamede belirtilen süre içinde itiraz veya ödeme yapılması hukuki olarak zorunludur.[3]
İhtarnamenin Noterden Gönderilmesi Zorunlu Mudur?
İhtarnamenin noter aracılığıyla gönderilmesi zorunlu değildir. İadeli taahhütlü posta gibi yöntemler de kullanılabilir. Ancak noter aracılığıyla gönderilmesi belgenin hukuki geçerliliğini artırır ve ispat kolaylığı sağlar. Delil niteliği taşıdığı için daha güvenilirdir.[6]
Kaynakça
[1] Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Yıl 13 . Sayı 52 . Ekim 2022 ISSN 1309-6826, Borçlu Temerrüdünde İhtar Ve Ek Süre Kavramları, Derya Ateş / sy.385-387
[2] Noterlik Kanunu Yönetmeliği / https://portal.tnb.org.tr/Sayfalar/noterlikKanunuYonetmeligi.aspx
[3] MGC Legal, İhtarname Nedir? / https://www.mgc.com.tr/ihtarname-nedir/
[4] Av. Ahmet Alkan Hukuk Bürosu / https://www.ahmetalkan.av.tr/ihtarname-ornegi-nedir/
[5] Türk Borçlar Kanunu / https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6098.pdf
[6] Selçuk Hukuk Bürosu / https://www.selcukluhukuk.com/ihtarname-nedir-nasil-cekilir/
[7] Dilekcesepeti.com, İhtarname Örneği https://www.dilekcesepeti.com/detayli-ve-hazir-9-ihtarname-ornegi-isci-alacak-isverenvs/
[8] Av. Başak Özen, Noter Ücretleri 2024/ https://basakozen.av.tr/noter-ucretleri-2024/
[9] Ekin Hukuk Bürosu, İhtarname Nedir? / https://www.ekinhukuk.com.tr/ihtarname-nedir/
