Rekabet Yasağı Sözleşmesi Nedir?
Rekabet, aynı amacı güden kimseler arasındaki çekişme, yarışma ya da bazı menfaatleri aralarında eşit olarak paylaşmak yerine, diğerlerine nazaran en büyük payı elde etmek isteyen kişilerin karşılıklı durumu şeklinde tanımlanabilir.[1]
Ekonomik ve ticari hayatın en önemli aktörlerinden biri de işçilerdir. Nitekim işçilerin, iş ilişkisi sırasında işverenin işyerine, faaliyet alanına, müşteri çevresine ilişkin özel ve önemli bilgileri elde etmesi mümkündür.İşte bu bilgilerin iş ilişkisinin sona ermesinden sonraki süreçte işçi tarafından kullanılmak suretiyle işverenle rekabet edilmesinin ortaya çıkarabileceği riskleri ortadan kaldırmak amacıyla “rekabet yasağı” kavramı öngörülmüştür.
İş sözleşmesinin devamı süresince işçinin işverenle rekabet etmemesi işçinin sadakat borcundan kaynaklanmaktadır. Buna karşılık, bazı koşullarla sözleşmenin bitiminden sonra da belirli bir süre işçinin rekabet etmeyeceğine ilişkin bir hükmün iş sözleşmesine konulması veya bu konuda ayrı bir rekabet yasağı sözleşmesi yapılması kararlaştırılabilir. [2]
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 396/3. maddesi uyarınca da “İşçi, hizmet ilişkisi devam ettiği sürece, sadakat borcuna aykırı olarak bir ücret karşılığında üçüncü kişiye hizmette bulunamaz ve özellikle kendi işvereni ile rekabete girişemez.” [3] Aynı maddenin 4. fıkrasında belirtildiği üzere, “İşçi, iş gördüğü sırada öğrendiği, özellikle üretim ve iş sırları gibi bilgileri, hizmet ilişkisinin devamı süresince kendi yararına kullanamaz veya başkalarına açıklayamaz.” [4]
Rekabet Yasağı Sözleşmesinin Geçerlilik Şartları Nelerdir?
1. Ehliyet
- Rekabet yasağı sözleşmesi yapabilmek için işçinin fiil ehliyetine sahip olması gerekir. Bu, işçinin ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmaması, yani tam ehliyetli olması anlamına gelir.
- Tam ehliyetli işçiler, evlenme veya mahkeme kararıyla ergin olanlar dahil, bu sözleşmeyi yapabilir.
- Sınırlı ehliyetsizler (küçükler ve kısıtlılar) ile tam ehliyetsizler (ayrı etme gücüne sahip olmayanlar), kanuni temsilcinin rızası olsa bile rekabet yasağı sözleşmesi yapamazlar. Aksi halde sözleşme geçersiz sayılır.
2. Şekil
- Rekabet yasağı sözleşmesinin geçerli olabilmesi için yazılı şekilde yapılması zorunludur. Yazılı yapılmayan sözleşme geçersizdir.
- Adi yazılı şekil yeterlidir. İşçinin yalnızca yükümlülük aldığı durumlarda sadece işçinin imzası, işverenin de yükümlülük altına girdiği durumlarda her iki tarafın imzası gereklidir.
- Rekabet yasağı iş sözleşmesinde bir kayıt olarak yer alabileceği gibi, iş sözleşmesinden ayrı bir sözleşme olarak da yapılabilir.
- İşverenin personel yönetmeliği veya iç yönetmelik gibi tek taraflı belgelerde rekabet yasağı getirmesi geçerli kabul edilmez. Rekabet yasağı her işçi için ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
- Sözleşmeye sonradan yapılacak değişiklikler de yazılı olmalıdır. Ancak, işçinin korunması amacıyla, şekil şartı aranmadan sözleşme sona erdirilebilir.
3. İşverenin korunmaya değer menfaati
İşverenin müşteri çevresi veya ticari sırlarına ilişkin bilgilerin işçi tarafından öğrenilmesi, iş sözleşmesi sona erdikten sonra işverenin zararına neden olabilecekse rekabet yasağı geçerlidir. Örneğin, işçi müşteri bilgilerine veya ticari sırlara vakıf olabilir ve bu bilgileri kullanarak işverenin zarara uğramasına sebep olabilir. Ancak, işçinin bu tür bilgilere erişim durumu objektif koşullar altında değerlendirilir. Vasıfsız işçilerin bu bilgilere erişimi sınırlı olabileceğinden, bu kişilerle yapılan rekabet yasağı sözleşmeleri geçerli olmayabilir. Yargıtay kararlarında da, işçinin işverene ait ticari sır veya müşteri bilgilerine erişim imkânı olmayan işlerde çalışması durumunda rekabet yasağı geçersiz sayılmıştır.
4. İşverenin zarar olasılığı
İşçinin işverene ait bilgilere sahip olması tek başına yeterli değildir; aynı zamanda bu bilgilerin kullanılması işverene önemli bir zarar verebilecek nitelikte olmalıdır. Yargıtay kararları, işverenin uğrayabileceği önemli zarar olasılığının araştırılması gerektiğini belirtir.
5. İşçinin ekonomik geleceğinin tehlikeye atılmaması
TBK, rekabet yasağının işçinin ekonomik geleceğini tehlikeye sokmamasını şart koşar. Bu nedenle, rekabet yasağı yer, zaman ve işlerin türü bakımından makul bir sınırlama içermelidir. Örneğin, bir işçinin eğitim aldığı veya tecrübe kazandığı alanda çalışmasının tamamen engellenmesi hakkaniyete aykırı olabilir. Ayrıca, rekabet yasağının süresi genellikle iki yıl ile sınırlıdır. Süre, yer ve konu bakımından işçinin ekonomik geleceği dikkate alınarak makul sınırlarla belirlenmelidir.
Rekabet Yasağının Sınırları Nelerdir?
Rekabet yasağının sınırları; yer bakımından sınırlandırma, zaman bakımından sınırlandırma, işin türü yahut konu bakımından sınırlandırmadır. Yapılan sınırlandırmalara uygun olmadan oluşturulan sözleşmeler hukuka aykırı kabul edilmektedir ve geçersiz sayılmaktadır.
- Yer Bakımından Sınırlandırma
Rekabet yasağı sözleşmesinin yer bakımından sınırlanmasındaki coğrafi bölge işverenin ticari faaliyetlerini sürdürdüğü bir bölge olmak zorundadır. İşverenin ticari faaliyetlerini dışındaki bölgelerde rekabet yasağı sözleşmesini yapılması işverenin haklı bir menfaatinin bulunması şartına aykırılık göstermektedir. İş sözleşmesi sona erdikten ve sözleşme imzalandıktan sonra işverenin öngörülemeyecek farklı bölgelerde hizmet vermeye başlaması işçi açısından sorumluluk doğurmamaktadır.
- Zaman Bakımından Sınırlandırma
Türk Borçlar Kanunu madde 445/1 hükmüne göre rekabet yasağı sözleşmesi azami 2 yıl olarak düzenlenebilmektedir.
Somut olayda ortaya çıkan özel durum ve koşulların varlığında süre istisnai olarak yeniden düzenlenebilmektedir. Bu noktada işçilerin, uzun yıllar boyunca aynı sektörde hizmet veren diğer şirketlerde çalışmasının engellenmesi mümkün değildir.
- İşin Türü Bakımından Sınırlandırma
Rekabet yasağı sözleşmesinin sınırlandırıldığı diğer husus ise işin türü bakımındandır. Yapılan sınırlandırmanın, işçinin işveren bünyesinde bulunduğu faaliyetler çerçevesinde kalması gerekmektedir.
Bu noktada işverenin, iş sözleşmesi sona erdikten sonra faaliyet alanlarını genişleteceği iddiasıyla, işçinin rekabet yasağı sınırları geniş tutulamamaktadır. [5]
Rekabet Yasağı Sözleşmesine Uyulmazsa Ne Olur?
Rekabet yasağı sözleşmesine uyulmazsa işçi, işverenin bu durumdan dolayı uğradığı zararların tamamını karşılamakla yükümlü olacaktır.
Bu durumda, rekabet yasağı sözleşmesinde taraflarca belirlenen cezai şart hükümlerinin uygulanması söz konusudur. Aynı şekilde işverenin uğradığı maddi zararların tazmini için tazminat ödenmesi gündeme gelebilir. Tüm bunların yanında rekabet yasağına aykırılık taşıyan faaliyetlerin işçi tarafından sona erdirilmesi gerekmektedir.
Rekabet Yasağı Sözleşmesinin Sona Ermesi
Rekabet yasağı sözleşmesi, belirlenen sürenin dolmasıyla, işçinin ölümüyle veya taraflar arasında anlaşmayla sona erer. İşverenin ölümü ise sözleşmeyi sona erdirmez, ancak taraflar aksini kararlaştırabilir. Ayrıca, işverenin yasağın sürdürülmesinde gerçek bir yararı kalmadığı veya işçinin iş sözleşmesini işverene yüklenebilen bir nedenle feshettiği durumlarda da yasak sona erer.
Rekabet yasağı, işverenin ciddi bir zarara uğrama ihtimali ortadan kalktığında sona erer. Örneğin, işletmenin taşınması, faaliyet alanının değişmesi veya iş yerinin kapanması gibi durumlar bu kapsamdadır. Ayrıca, işverenin haksız nedenle iş sözleşmesini feshetmesi durumunda rekabet yasağı ortadan kalkar.
Eğer iş sözleşmesi, işverene yüklenebilen bir sebeple işçi tarafından feshedilirse, rekabet yasağı da sona erer. İşyerinin devri durumunda ise rekabet yasağı devralan işverene de geçer, ancak devralan işverenin faaliyet alanı değişirse yasak sona erebilir.
Kaynakça
[1] Uşan, M. Fatih, İş Hukukunda İş Sırrının Korunması (Sır Saklama ve Rekabet Yasağı), Ankara, 2003, s.41.
[2] Prof. Dr. Sarper Süzek, Beta Yayınları, 18. Baskı, İş Hukuku, s.338, İstanbul 2019
[3] Türk Borçlar Kanunu Mevzuat https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6098.pdf
[4] Kovancı, Nuray, Türk İş Hukukunda Rekabet Yasağı Sözleşmesi, TAAD, 2017, s.770.
[5] https://mihci.av.tr/rekabet-yasagi-sozlesmesi/
