Depozito Nedir?
Güvence bedeli olarak da bilinen depozito, özellikle kira sözleşmelerinde görülmektedir. Bu anlamda depozito, kiralanan taşınmazda meydana gelebilecek zararların karşılanması amacıyla kira sözleşmesinin başında kiracı tarafından kiraya verene teslim edilen, çoğu zaman para veya kıymetli evraktan oluşan bir teminattır. Buna göre kiraya veren (ev/işyeri sahibi) taşınmazın geri verilmesi sırasında kiralananın durumunu gözden geçirmek ve kiracının sorumlu olduğu eksikleri ve ayıpları yazılı olarak bildirmek zorundadır. Şayet kiralanan taşınmazda olağan kullanım dışında meydana gelen bir zarar söz konusuysa, ödenen depozitodan bunun karşılanması sağlanabilecektir. [1]
Depozitoda Üst Sınır Nedir?
TBK’nın 342. hükmüne göre, konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmeyle kiracıya depozito verme borcu getirilmişse, bu depozito üç aylık kira bedelini aşamaz. Fakat bu hüküm kiracı yararına bir hükümdür, yani üç aylık depozito parası azaltılabilir, ancak arttırılamaz. [2] Yine de kararlaştırılan depozito, üç aylık kira bedelini aşıyorsa bu durumda kısmi butlan söz konusu olacak ve üç aylık kira bedelini aşan kısmı geçersiz kabul edilecektir. Böylelikle kiracı da depozitonun üç aylık bedeli aşan kısmının iadesini talep edebilecektir. [3]
Kanun hükmü gereğince depozito üst sınırı yalnızca konut ve çatılı işyeri kiralarında uygulama alanı bulabilecektir. Bu noktada çatılı işyeri kavramının ne ifade ettiğine değinilmesi gerekmektedir. İşyeri, mesleki veya ticari faaliyetlerin yürütüldüğü yere verilen isimdir. Buna göre, bir kişi mesleki veya ticari faaliyetini yürütmek adına bir yer kiralarsa işyeri kirasından söz edilebilecektir. Bununla birlikte, Türk Borçlar Kanunu, işyerlerini çatılı olup olmamasına göre ikiye ayırmış ve farklı hükümlere tabi tutmuştur. [4]
Yargıtay’a göre bir işyerinin çatılı işyeri olarak kabul edilebilmesi için sabit bir çatısının bulunması ve aynı zamanda dört yanının duvarla örülü olması gerekmektedir.
Örneğin tarla vasfındaki bir taşınmazın çatısı bulunmadığı için çatılı işyeri olarak kabul edilmesi mümkün değildir. Dolayısıyla bir tarlanın kiralanmasında, taraflar üst sinir ile bağlı olmaksızın depozitoyu belirleyebileceklerdir. Benzer şekilde taşınır veya ürün kiralarında da üst sınırdan daha yüksek depozito belirlenmesi mümkündür.
Konut ve çatılı işyeri kiralarında depozitonun sözleşmede belirlenmiş olması gerekmektedir. Zira TBK m.342’de “Konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmeyle kiracıya güvence verme borcu getirilmişse, bu güvence üç aylık kira bedelini asamaz.” denilmektedir. Söz konusu hükümden anlaşıldığı üzere depozito, sözleşmede kararlaştırılmış olmalıdır.
Diğer bir önemli husus ise, konut ve çatılı işyeri kirasına özgü hükümlerin uygulanabilmesi için sözleşmenin en az altı ay veya daha uzun süreli olması gerekmektedir. Diğer bir deyişle altı aydan daha kısa süreli sözleşmelerde konut ve çatılı işyerlerine ilişkin hükümlerin uygulanması mümkün değildir.
Sonuç olarak depozito için öngörülen üst sınır, yukarıda değinilen şartların sağlanması durumunda uygulama alanı bulabilecektir. Bu şartlar gerçekleşmediği takdirde taraflar depozitoyu serbestçe belirleyebilecektir.
Depozitonun Bankaya Yatırılması ve Saklanması
TBK m.342. maddesi uyarınca para olarak kararlaştırılan depozito bankada açılacak bir vadeli mevduat hesabına yatırılmalıdır. Vadeli mevduat hesabında depozitoya işleyecek faiz sayesinde depozitonun enflasyon karşısında değer kaybına uğrama ihtimalinde bankanın ödediği faiz sayesinde bu değer kaybının önüne geçilebilecektir. Depozito çek, senet veya poliçe gibi kıymetli evrakla ödenirse bu kıymetli evrak da bankaya depo edilmelidir.
Depozitonun İade Edilmesinin Şartları
1.Kira Sözleşmesinin Sona Ermesi
Depozitonun iade edilebilmesi için gereken şartlardan ilki kira sözleşmesinin sona ermesidir. Kira sözleşmesinin sona ermesi durumunda kural olarak depozitonun kiracıya iade edilmesi gerekmektedir. Ancak kiraya veren depozitonun kiracıya iade edilmesini istemiyorsa sözleşmenin bittiği andan itibaren üç ay içerisinde dava açmalı veya icra takibine girişmelidir. Ardından dava açtığına veya icra takibi başlattığına ilişkin bankaya yazılı olarak bildirimde bulunmalıdır. Şayet kiraya veren bu sürede dava açmaz veya icra takibine girişmezse banka kiracının başvurusu üzerine, depozitoyu kiracıya ödeyecektir. [5]
2. İki Tarafın Rızasının Bulunması
Eğer depozito bankaya depo edilmişse kiracı ve kiraya veren, taşınmazda meydana gelen zarar konusunda anlaşmaya vardıkları sürece, bankaya yatırılan depozitonun iadesine karar verebilirler. Taraflar aralarında depozitonun kime ne oranda ödeneceğini de belirleyebilirler ve buna göre banka, iki tarafın da rızasının bulunduğu durumda depozitonun iadesini gerçekleştirebilecektir.
3. İcra Takibinin Sonuçlanması
Kiraya verenin, taşınmazda meydana gelen zararlar nedeniyle kiracıya icra takibine başvurduğu durumlarda ise bu icra takibi kesinleştiğinde, kiraya veren bankaya başvurarak depozitonun kendisine ödenmesini talep edebilir. İcra takibi kiracı lehine sonuçlanırsa da aynı şekilde kiracı bankaya başvurarak depozitonun kendisine ödenmesini talep edebilecektir.
4. Mahkeme Kararının Kesinleşmesi
Kiraya verenin, taşınmazda meydana gelen zararlar nedeniyle kiracı aleyhine mahkemeye başvurduğu durumlarda da mahkeme kararı kesinleştiğinde, kiraya veren bankaya başvurarak depozitonun kendisine ödenmesini talep edebilir. Mahkeme kararı kiracı lehine sonuçlanırsa da aynı şekilde kiracı bankaya başvurarak depozitonun kendisine ödenmesini talep edebilecektir.
Kaynakça
[1] Kulaçoğlu Hukuk Bürosu / https://kulacoglu.av.tr/isyeri-kiralarinda-depozito-bk-madde-342/#depozitonun-geri-verilmesinin-sartlari
[2] Türk Borçlar Kanunu / https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6098.pdf
[3] Özdoğru Hukuk / https://www.ozdogruhukuk.com/yayinlar/depozito-nedir-ve-depozito-iadesi-sartlari-nelerdir.html#:~:text=Kira%20s%C3%B6zle%C5%9Fmesi%20sona%20erdirilip%20ta%C5%9F%C4%B1nmaz%C4%B1n,ay%20sonra%20kirac%C4%B1ya%20iade%20edilecektir.lb
[4] Konut ve Çatılı İşyeri̇ Kı̇rası Sözleşmelerı̇nde Kı̇racının Güvence (Depozı̇to) Verme Borcu (TBK 342) / https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/753748
[5] Mıhcı Hukuk ve Danışmanlık / https://mihci.av.tr/kira-sozlesmesi-depozito-iadesi/
